باغ فردوس

باغ فردوس بدون شک از جمله زیباترین جاذبه‌های گردشگری تهران است. این باغ زیبا دارای معماری خاص و منحصربه‌فردی است که دیرینگی آن به عهد قاجاریه می‌رسد. در میان باغ‌فردوس عمارتی زیبا قرار دارد که امروز به عنوان «موزه سینمای ایران» از آن استفاده می‌شود. زیبایی باغ فردوس، همچنین محیط دنج و آرام آن سبب شده هر ساله گردشگران زیادی برای بازدید به آنجا بروند. در این مقاله قصد داریم به بررسی باغ فردوسی بپردازیم. اگر شما نیز به بازدید از بناهای تاریخی علاقمند هستند با تهرانیکا همراه باشید.

باغ فردوس کجاست؟

باغ‌فردوس در خیابان ولیعصر نرسیده به میدان تجریش در منطقه ۱ و محله باغ‌فردوس قرار دارد.

دسترسی باغ فردوس با مترو

ایستگاه تجریشِ خط یک مترو با ۱۵ دقیقه پیاده‌روی فاصله، نزدیک‌ترین ایستگاه مترو به باغ‌فردوس است.

دسترسی باغ فردوس با بی‌آرتی

ایستگاه بی‌آرتی باغ‌فردوسِ خط ۷ راه‌آهن‌تجریش، در نزدیکی باغ‌فردوس قرار دارد.

دسترسی باغ فردوس با ماشین

برای رفتن به باغ‌فردوس با ماشین، باید ابتدا به چهارراه پارک‌وی رفته و سپس خیابان ولیعصر را به سمت تجریش بروید؛ اما به علت نبود پارکینگ، نداشتن جای پارک در اطراف باغ و ترافیک سنگینِ همیشگی خیابان ولیعصر در این محدوده، ما رفتن با ماشین شخصی را به شما پیشنهاد نمی‌کنیم.

باغ فردوس
عمارت باغ‌فردوس
باغ فردوس
باغ‌فردس

معرفی باغ‌فردوس

پادشاهان و بزرگان دوره قاجار به ساخت بناهای مختلف شهره بوده‌اند. در تهران عمارت‌های مختلف با معماری‌های متفاوت زیادی وجود دارند که یادگاری از آن دوران هستند. یکی از این بناهای زیبا باغ فردوس است؛ بهشت برینی در شمال تهران. این باغ درگذشته دارای وسعتی بسیار زیاد بوده که بر اثر گذر زمان تنها عمارت و بخش کوچکی از آن بر جای مانده است.‌

در باغ فردوس درخت‌های چنار کهن و فراوانی وجود دارد که خبر از قدمت باغ می‌دهند. می‌توان در زیر سایه این چنارها یک روز عالی را رقم زد. به‌علاوه این چنارها جلوه منحصربه‌فردی به فضا داده‌اند.‌ آب‌‌نماهای باغ خنکی، تازگی و طراوت زیادی به فضا بخشیده‌اند. در کنار این آب‌نماها و درختان چنار می‌توانید اوقات خوشی را رقم بزنید. بسیاری از بازدیدکنندگان ساعات زیادی را در کنار این فواره‌ها می‌گذرانند.

امکانات تفریحی و رفاهی باغ فردوس

هرساله گردشگران فراوانی از باغ‌‌فردوس دیدن می‌کنند؛ بر همین اساس تا به‌امروز امکانات تفریحی و رفاهی متنوعی برای مراجعه‌کنندگان درنظر گرفته شده است. بازدیدکنندگان در صورت تمایل می‌توانند از این امکان نهایت بهره را ببرند. در این بخش از مقاله به امکانات رفاهی باغ فردوس می‌پردازیم.

موزه سینمای باغ فردوس، موزه سینمای ایران

موزه سینما در عمارت قدیمی باغ، مهمترین قسمت باغ فردوس است. شما با بازدید از این موزه می‌توانید اطلاعات زیادی درباره تاریخچه سینمای ایران و هرآنچه که به سینمای ایران مربوط می‌شود به دست آورید. دیدن مقاله موزه سینما

کتاب فروشی حوض نقره

اگر به باغِ فردوس مراجعه کنید در قسمت ورودی آن بخش‌هایی برای فروش کتاب و پوسترهای متنوع مشاهده می‌کنید. همچنین یک تلویزیون قدیمی قرمز در ورودی کتاب‌فروشی وجود دارد که بر روی آن نوشته شده « به جاش کتاب بخونین». اگر شما به کتابخوانی علاقه دارید می‌توانید در کتابفروشی حوض نقره انواع کتاب با موضوع‌های مختلف را خریداری کنید.

شکم‌گردی باغ فردوس

در محوطه و اطراف باغ‌فردوس کافه و رستوران‌هایی زیادی قرار دارد؛ از جمله کافه سینما، کافه لاوندر، کافه دژار و چایخانه باغ‌فردوس. همچنین در بیرون از محوطه کیوسک برگر، جوبیلو پیتزا، ناپولیتن پیتزا، بانیتا برگر، جوبیلو، کلبه کباب، چورو بستنی، فست‌فود سها، برگرلند و فست‌فود هالوپینو به شما خدمات می‌دهند.

موزه سینما
موزه سینما
کافه لاوندر باغ فردوس
کافه لاوندر

بخش‌‌های بدون بازدید باغ فردوس

معمولا در بعضی از موزه‌ها و بناهای تاریخی با بخش‌هایی مواجه هستیم که امکان بازدید از آنها وجود ندارد. در باغ فردوس نیز چنین قسمتهایی را مشاهده می‌کنید که بازدیدکنندگان نمی‌توانند از آنها دیدن کنند. بخش‌های نمایشگاه ارامنه، زیرگذر تاریخ و تالار دوبله و صدا ازجمله بخش‌های بسته باغ‌فردوس هستند. متاسفانه امکان بازدید از این قسمت‌ها وجود ندارد. ممکن است این ممنوع بودن دلایل متعددی داشته باشد که به‌طورکامل از آن‌ها مطلع نیستیم.

عکاسی در باغ فردوس

فرقی نمی‌کند که شما یک فرد حرفه‌ای در این زمینه باشید یا یک فرد مبتدی، در هر صورت می‌توانید از باغ‌فردوس به عنوان لوکیشن عکاسی استفاده کنید. این باغ و بنای تاریخی دارای قسمت‌های متنوعی است که هر کدام مکان مناسبی برای عکاسی هستند. یکی از قسمت‌های باغ فردوس که هر چقدر از زیبایی آن بگوییم کم گفته‌ایم حوض باغ است. این حوض دارای معماری ویژه‌ای  است که در کنار درخت‌های چنار زیبایی فضا را چندین برابر می‌کنند. اگر شما به عکاسی علاقه‌مند هستید باید بدانید که در کنار این حوض میتوانید تصاویر ناب، جذاب و خاطره انگیزی را ثبت کنید.

مجسمه‌های باغ فردوس

یکی از آثاری که در باغِ فردوس می‌تواند نظر هر بازدیدکننده‌ای را به خود جلب کند؛ دو مجسمه برنزی این باغ هستند. این مجسمه‌ها مربوط به دانشمندان مشهور ایرانی ابن سینا و سهروردی است که جلوه‌ای ویژه به باغ می‌دهند. در صورت مراجعه به باغ از دیدن این مجسمه‌های زیبا غافل نشوید. البته یک مجسمه نیم‌تنه نیز از عزت‌الله انتظامی در روبه‌روی موزه سینما وجود دارد.

نمای شمالی باغ فردوس
بخش جنوبی باغِ فردوس در دوره قاجار (عکس از جایی حوالی میدان تختی گرفته شده) | آنتوان سوریوگین
نمای جنوبی عمارت باغ فردوس
نمای جنوبی عمارت باغِ فردوس | عبدالله قاجار

تاریخچه باغ فردوس

باغِ ۱۸۰ ساله و عمارت جوان‌تر فردوس، روزهای پر فراز و نشیبی را پشت سر گذاشته‌اند. در سال‌های مختلف این عمر تقریبا دو قرنی، باغ فردوس مالکین و کاربری‌های گوناگونی داشته است. در این قسمت تاریخچه باغ و عمارت زیبای فردوس، مالکین و کاربری‌های باغ در دوره‌های گوناگون را شرح می‌دهیم.

باغ فردوس در دوره قاجاریه

حسین‌علی‌خان معیرالممالک سازنده باغ فردوس بود. پدرش خزانه‌دار و رئیس ضراب‌خانه در دربار آقامحمدخان و فتحعلی‌شاه بود؛ بعد از مرگ پدرش، حسین‌علی‌خان جانشین پدر در دربار فتحعلی‌شاه شد و در دوره محمدشاه و پس از آن در ابتدای دوران ناصرالدین‌شاه در این سِمت باقی‌ماند. محمدشاه قاجار در دوره بیماری خود برای سکونت تابستانی در مناطق خوش‌ آب و هوای شمیران دستور ساخت قصر محمدیه در اسدآباد (زعفرانیه) را داد. حسین‌علی‌خان نیز برای نزدیکی به پادشاه، در زمین‌های پائین‌دستِ روستای اسدآباد، چند باغ و زمین کشاورزی خریداری کرد؛ او عمارتی نچندان مجلل و قناتی در آنجا ساخت؛ حسینعلی‌خان زمین‌های اطراف عمارت را با کاشت درخت آباد کرد و نام این باغ را باغِ فردوس نهاد.

بعد از درگذشت حسین‌علی‌خان در اوایل پادشاهی ناصرالدین‌شاه، پسرش دوست‌علی‌خان جانشین او در دربار ناصری شد. دوست‌علی‌خان نظام‌الدوله سازنده بناهای زیادی در تهران بوده است؛ شمس‌العماره، تکیه دولت، عمارت باغ معیر و… از جمله بناهایی است که نظام‌الدوله ساخت.

بعد از مرگ محمدشاه در قصر محمدیه، قصر به علت بدشگونی نیمه‌کاره رها شده بود. دوست‌علی‌خان در پی گسترش باغ فردوس، زمین‌های قصر محمدیه را خریداری کرد و آب قنات قصر محمدیه را به زمین‌های باغ کشاند. او با صرف هزینه زیاد، دو عمارت در این باغ ساخت؛ عمارت باشکوه بیرونی و عمارت اندرونی (رشک بهشت) برای سکونت. عمارت اصلی با زیربنای هزارمتر مربعی در شیب تند ساخته‌شده است؛ به علت این شیب زمین، قسمت شمالی دو طبقه و قسمت جنوبی سه‌ طبقه دیده می‌شود. او در شیب زمین‌های پایین دست چهار استخر متصل بهم ساخت. امروزه از عمارتِ یک‌طبقه اندرونی و عمارت فیل‌گوشِ ساده‌ای که حسین‌علی‌خان ساخت؛ اثری باقی نمانده.

حسین‌علی‌خان معیرالممالک
حسین‌علی‌خان معیرالممالک | پدربزرگ
دوست‌علی‌خان معیرالممالک نظام‌الدوله
دوست‌علی‌خان معیرالممالک | پدر
دوست‌محمدخان معیرالممالک
دوست‌محمدخان معیرالممالک | پسر
سپهسالار اعظم
محمدولی‌خان سپهسالار تنکابنی

بعد از درگذشت دوست‌علی‌خان نظام‌الدوله معیرالممالک، پسرش دوست‌محمدخان مالک باغ فردوس شد. او همسر عصمت‌الدوله، دختر ناصرالدین‌شاه بود؛ دوست‌محمدخان معیرالممالک نه کسب پدر را ادمه داد؛ و نه اهمیتی به باغ و عمارت باغ‌فردوس می‌داد. او فقط زمانیکه برای شکار به شمیران می‌رفت در نزدیکی قنات باغ‌فردوس می‌ماند؛ و بعد از آنکه مقصد شکار خود را به سوهانک تغییر داد؛ دیگر به باغ فردوس نرفت و درختانِ باغ و عمارت فردوس رو به ویرانی رفتند. در سال‌های بعد از آن، دوست‌محمدخان باغ‌فردوس را فروخت؛ حاجی میرزا حسین، میرزا حسین تهرانی و میرزا اسماعیل‌خان امین‌الملک مالکین جدید باغ بودند.

پس از مرگ میرزا اسماعیل‌خان امین‌الملک دوباره باغ ویران شد. سپهسالار اعظم باغ را از بازماندگان امین‌الملک به قیمت ۱۸ هزار تومان خرید و آن را دوباره آباد کرد. او قنات را احیا کرده و سردری در مظهر قنات ساخت؛ همچنین سپهسالار استخر و آب‌نماهای باغ را احیا کرد.

باغ فردوس در سال ۱۳۱۲
عمارت باغ‌فردوس
استخر باغ فردوس
استخر باغ‌فردوس

باغ فردوس در دوره پهلوی

در دوره پهلوی سپهسالار اعظم باغ‌فردوس را به حکم دادگاه به تجارتخانه تومانیانس واگذار کرد و چند سال بعدتر این تجارتخانه باغ را در ازای بدهی به دولت رضاشاه واگذار کرد. دولت در این زمان بخشی از زمین‌های باغ را به قیمت متری ۲ تا ۳ هزار تومان به کارمندان عالی‌رتبه چند وزارت‌خانه فروخت.

در سال ۱۳۱۶، وزارتخانه آموزش و پرورش (معارف) زمین‌های باقی‌مانده و عمارت را خریداری کرد؛ سپس عمارت را بازسازی کرده و مدرسه شاهپور در آنجا افتتاح شد. در سال ۱۳۳۶ بنیاد فرح پهلوی این باغ را خریداری کرد. در این سال‌ها از این محل به عنوان دفتر برنامه‌ریزی جشن‌های ۲۵۰۰ ساله استفاده می‌شد.

باغ فردوس بعد از پیروزی انقلاب

بعد از پیروزی انقلاب این باغ به صدا و سیما تعلق گرفت. البته مدتی نگذشت که باغ فردوس زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به مرکز آموزش فیلم‌سازی تبدیل شد. این باغ در سال ۱۳۷۶ در میان آثار ملی ایران به ثبت رسید. در سال ۱۳۸۱ با هماهنگی شهرداری، سازمان میراث‌فرهنگی و بنیاد سینمایی فارابی، باغ فردوس به عنوان محل دائمی موزه سینما در نظر گرفته شد.

نمای ستون‌های عمارت باغ فردوس
ستون‌های ایوان عمارت باغِ فردوس | آنتوان سوریوگین
مقرنس‌کاری سالن اصلی عمارت باغ فردوس
مقرنس‌کاری سالن اصلی عمارت که امروزه سالن سینمای موزه سینما است | عبدالله قاجار

معماری باغ فردوس

باغ فردوس دارای سبک و معماری منحصربه‌فردی است. به محض ورود به باغ فردوس شما شاهد درخت‌های چنار قدیمی و کهن خواهید‌ بود. عمارت جنوبی در انتهای باغ ساخته‌شده است. این ساختمان سه و نیم طبقه دارای شکوه بسیاری است. بازدیدکنندگان با دیدن این ساختمان قطعا محو تماشای معماری آن می‌شوند.

ایوان این عمارت تاریخی رو به باغ و حوض آن است. جالب است بدانید که گچبری‌های ظریف و هنرمندانه‌ای در قسمت‌های مختلف بنا مانند سالن، اتاق و ستون‌های ایوان به کار گرفته شده‌است. این گچ‌بری‌ها طرحی از شاخ و برگ انگور هستند. این سبک معماری ترکیبی از سبک ایرانی، رومی و یونانی بوده و ترکیب‌شان با یکدیگر اثری خاص و فوق‌العاده خلق کرده است. ایوان عمارت باغ فردوس دارای گچ‌بری‌های خاصی است. همین گچ‌بری‌ها منجر به زیباتر شدن ایوان عمارت شده‌اند.

البته امروز کاربری عمارت باغ فردوس به طور کامل تغییر کرده و این باغ تبدیل به موزه شده است. باتوجه به قسمت‌های مختلف موزه نورپردازی متفاوتی برای قسمت‌های مختلف آن نظر گرفته شده است. البته این نوع نورپردازی‌های خاص جلوه‌ای ویژه به فضا می‌دهند. شما می‌توانید در صورت مراجعه از سبک معماری گذشته و همچنین نورپردازی‌های جدید باغ فردوس نهایت لذت را ببرید.

سخن پایانی

در این مقاله به معرفی باغ‌فردوس، یکی از باغ‌های بسیار قدیمی تهران پرداختیم؛ معرفی امکانات تفریحی، فرهنگی و هنری باغ، آدرس، دسترسی با وسایل نقلیه عمومی و شخصی، ساعت بازدید، تاریخچه، معماری از جمله مطالب ارائه شده در این مقاله هستند. در پایان امیدواریم بازدید خاطره‌انگیزی از باغ‌فردوس داشته باشید.

برچسب‌ها: آثار ملی، باغ فردوس، پهلوی، تجارتخانه تومانیانس، حاجی میرزا حسین، حسین‌علی‌خان معیرالممالک، دوست‌علی‌خان نظام‌الدوله، دوست‌محمدخان معیرالممالک، عصمت‌الدوله، فرح پهلوی، قاجاریه، محمدشاه، محمدولی‌خان سپهسالار تنکابنی، میرزا اسماعیل‌خان امین‌الملک، میرزا حسین تهرانی، ناصرالدین‌شاه