لاله زار

اولین برخورد من با منطقه ۱۲ تهران به خیابان لاله زار بازمی‌گردد. من و مادرم نیاز به خرید لوستر داشتیم و مادربزرگم به ما گفت که بورس فروش لوستر تهران در خیابان لاله زار است. لحظه‌ای شک کردیم و پرسیدیم: «منظور شما همان لاله زار قدیم است؟» پاسخ شنیدم: «بله!». نام خیابان لاله‌زار مرا به یاد سینما، تئاتر و کافه‌های قدیمی می‌انداخت؛ در حقیقت، تهران قدیم همیشه من را مجذوب خود کرده‌است. دنیایی که من آرزوی دیدن آن را داشتم بسیار متفاوت با تهران امروز است.

وقتی همراه مادرم به خیابان لاله‌زار رفتیم هیچ نشانی از خاطرات قدیمی مادربزرگم در آن نیافتیم. در نوجوانی مادربزرگم همیشه درباره لاله‌ زار صحبت می‌کرد؛ او در مورد سینما و کافه‌های لاله‌زار که با دوستان و خانواده‌اش می‌رفت؛ و همینطور از کالسکه‌های که از خیابان عبور می‌کردند و مغازه‌هایی که قبلا از آنها خرید می‌کرد؛ برایم حرف می‌زد. اما لاله‌زاری که آن روز دیدم؛ با آن تصویری که مادربزرگم با خاطرات خوش در ذهن من ساخته بود زمین تا آسمان تفاوت داشت. وقتی بزرگتر شدم؛ احساس کردم باید خودم به تنهایی به لاله زار بروم تا آن خاطرات قدیمی را که مادربزرگم در ذهن من ساخته بود کشف کنم.

برای کسانی که می‌خواهند با گذشته تهران آشنا شوند؛ خیابان لاله‌زار نقطه شروع خوبی است. خیابانی که روزگاری به «شانزلیزه» تهران شهرت داشت و امروزه به عنوان یکی از اوراق شناسنامه تهران به این شهر بزرگ هویت بخشیده‌است. از سینماها و کافه‌ها و مراکز فرهنگی دیگر گرفته تا روزگار کنونی که بورس لوستر فروشی و لوازم برقی است؛ خیابان لاله‎‌زار تاریخی طولانی و شنیدنی دارد. پس با من همراه باشید تا در کنار هم به خیابان قدیمی لاله زار برویم و به تهران قدیم سفر کنیم.

خیابان لاله‌زار کجاست؟

لاله‌زار واقع در منطقه ۱۲، خیابانی است جنوبی‌شمالی که از میدان توپخانه آغاز و به خیابان انقلاب ختم می‌شود. خیابان جمهوری لاله زار را به دو بخش لاله زار و لاله زار نو تقسیم کرده‌است. به علت باریکی خیابان لاله زار و متراکم بودن پاساژها و فروشگاه‌های لوازم برقی، حتی توقف کوتاه با ماشین شخصی در این خیابان دشوار است.

دسترسی به خیابان لاله‌زار با مترو

ایستگاه متروی توپخانه (امام) خط یک و خط دوی متروی تهران نزدیک تقاطع لاله زار با میدان توپخانه است؛ ایستگاه سعدی خط یک نزدیک تقاطع لاله‌زار و لاله زار نو با خیابان جمهوری است و همچنین ایستگاه دروازه دولت خط یک و خط چهار نزدیک تقاطع لاله زار نو با خیابان انقلاب است.

چرا باید به خیابان لاله زار برویم؟ لاله زار در یک نگاه

  • لاله‌زار خیابانی تاریخی است که بخش مهمی از هویت تاریخی تهران را شکل می‌دهد.
  • لاله زار بورس فروش لوستر و لوازم برقی است.
  • خانه‌های تاریخی اتحادیه و مشیرالدوله در این خیابان قرار گرفته‌اند.
  • بسیاری از اماکن فرهنگی تاریخی تهران مانند سینما ایران، سینما کریستال، تئاتر نصر، گراندهتل و… در این خیابان قرار دارند.
  • خیابان منوچهری در تقاطع لاله‌زار نو بورس انواع لوازم آرایشی، عتیقه و چمدان است.
خیابان لاله زار
خیابان لاله زار
خیابان لاله زار
خیابان لاله زار

معرفی خیابان لاله زار

حدود نیم قرن پیش، خیابان شمالی‌جنوبی لاله زار به عنوان قطب فرهنگی پایتخت شناخته می‌شد. تمام کافه‌های معروف، سالن‌های تئاتر و سینماهای پایتخت در این خیابان قرار داشتند که هویت فرهنگی پایتخت را از دیرباز شکل می‌دادند. لاله زار در دوران اوج خود، بیش از ۱۸ سینما و شش سالن تئاتر داشت. برخی از مشهورترین هنرمندان ایرانی در عرصه سینما، تئاتر و موسیقی با اجرای برنامه‌های متعددی در سالن‌های لاله‌‌زار به شهرت رسیدند.

پس از تاسیس این خیابان به دستور ناصرالدین‌ شاه قاجار بسیاری از رجال سیاسی مشهور ایران در خیابان زیبای لاله‌زار ساکن شدند. با تمام این اوصاف لاله‌زار را می‌توانیم خیابانی تاریخی و فرهنگی بنامیم که به مرور زمان تبدیل به یکی از بازارهای مهم پایتخت شده است.

امروزه، این خیابان مملو از فروشگاه‌های لوازم روشنایی و برقی است؛ خیابانی پر زرق و برق که به تدریج هویت فرهنگی خود را از دست داده‌است. با این حال، هنوز بقایایی از بافت قدیمی لاله زار در گوشه و کنار آن وجود دارند که به شما کمک می‌کنند نگاهی اجمالی به گذشته این خیابان قدیمی داشته باشید. خیابان لاله‌زار به دو قسمت تقسیم شده است که شامل لاله زار قدیمی و لاله زار نو می‌شود. قسمت جنوبی خیابان که حد فاصل میدان توپخانه تا خیابان جمهوری قرار دارد؛ قسمت قدیمی‌تر و اصلی خیابان لاله زار محسوب می‌شود. در حد فاصل خیابان جمهوری تا خیابان انقلاب نیز لاله زار نو قرار دارد که بعدها ساخته شد.

وقتی به این خیابان می‌رسید؛ تمام تصاویری که از گذشته لاله زار در سر دارید؛ واژگون می‌شود. هیچ کافه قدیمی دیگر در این خیابان وجود ندارد و فقط آثاری از تئاترها و سینماها را می‌بینید که ساختمان همگی آنها حالا متروک شده‌اند. در سطح خیابان تا چشم کار می‌کند لوستر ‌فروشی و فروشگاه‌های لوازم برقی است. بالای مغازه‌ها، ساختمان‌های متروکه، پنجره‌های شکسته و بالکن‌های زیبای قدیمی را خواهید دید. این لاله زار کمترین شباهت را به گذشته خود دارد اما همچنان آثار گردشگری فراوانی را می‌توان در این خیابان مشاهده کرد.

لاله زار به عنوان بزرگترین قبرستان تئاترها و سینما جهان بیست و چند سینما و تئاتر را در خود جای داده‌است که از معروف‌ترین آنها می‌توانیم به رکس، کریستال، ایران، رودکی، لاله، نادر ،مایاک و مترو، البرز، تئاتر دهقان، تئاتر نصر اشاره کنیم. چالش اصلی شما این است که بتوانید سالن این سینماها و تئاترها را پیدا کنید. ناگفته نماند؛ اگر به سینما کورش در اتوبان ستاری در غرب تهران بروید؛ هر یک از ۱۴ سالن مدرن آن به نام یکی از سینماهای لاله زار نام‌گذاری شده‌اند. اما اگرچه لاله زار امروزی تنها پوسته‌ای از خود سابقش است اما جذابیت آن غیرقابل انکار ‌است.

دیدنی‌های خیابان لاله زار

خانه صادق هدایت

خانه صادق هدایت در خیابان تقوی بعد از تقاطع لاله زار، نرسیده به خیابان سعدی است. اگرچه این خانه بسته است اما می‌توانید خود را به بالای درب بکشید تا نگاهی به حیاط بیندازید. صادق هدایت در تمام عمر خود در ایران، به همراه خانواده‌اش در این خانه سکونت داشت.

خانه حسن پیرنیا (مشیرالدوله)

حسن پیرنیا به عنوان یکی از سرشناس‌ترین سیاستمدارن ایرانی همیشه مورد توجه اهالی فرهنگ و سیاست بوده است. خانه این سیاستمدار قدیمی در لاله‌زار نو، کوچه پیرنیا قرار دارد و امروزه از آن به عنوان مرکز طب اسلامی استفاده می‌شود. خانه‌ای که نخستین متن قانون مشروطه ایران، نخستین کتاب تاریخ ایران باستان، نخستین قانون مدون حقوق بین‌المللی به زبان فارسی در آن نوشته شده‌است و روزگاری محل رفت و آمد مهمترین  سیاستمدارن و اهالی فرهنگ بوده است.

عمارت مشیرالدوله یا خانه پیرنیا یکی از عمارت‌های بسیار زیبا و تاریخی پایتخت است که با نمای آجری از دوران قاجار تا به امروز بر جای مانده است. مرحوم  پیرنیا وصیت کرده بود تا این خانه به زایشگاه یا بیمارستان تبدیل شود اما این وصیت هیچگاه عملی نشد. این عمارت زیبا در سال ۱۳۵۷ هجری شمسی توسط وارثان این بنا به بیمارستان فرح پهلوی (شهید اکبر آبادی) و وزارت بهداشت اهدا شد. در حال حاضر نیز خانه پیرنیا در اختیار دانشگاه علوم پزشکی قرار دارد.

کافه پارس

کافه پارس واقع در تقاطع خیابان لاله‌زار و جمهوری یکی از نخستین کافه‌های مدرن تهران است که در حدود سال ۱۳۰۹ خورشیدی تاسیس شد. اطلاعات دقیق و مشخصی درباره مالک و سازنده آن نیست. برخی منابع معماری فاخر آن را به معمار مشهور، «نیکلای مارکوف» نسبت می‌دهند اما در این مورد نمی‌توان به طور دقیق نظر داد.

کافه پارس لاله زار عمارتی در دو طبقه بود شامل فضایی به شکل آلاچیق، سقف گنبدی و ستون‌های زیبا. طبقه اول در اختیار عکاسخانه مشهور «رامبراند» بود و طبقه دوم به کافه پارس تعلق داشت که ازجمله‌ی نخستین کافه‌های مدرن پایتخت بود که با الگوبرداری از برنامه‌های هنری کافه‌های پاریسی فعالیت می‌کرد. کافه پارس به غیر از سرو نوشیدنی، امکاناتی مانند نمایش فیلم صامت، رقص باله، حرکاتی نمایشی و آکروباتیک بازی (در بیرون کافه) را در اختیار عموم مردم قرار می‌داد.

در اواخر دهه سی طبقه سومی به ۲ طبقه کافه اضافه شد و از آن پس کافه پارس به هتل تغییر کاربری داد و ابتداء با نام «هتل نیویورک» و کمی بعد با نام «هتل لاله‌زار» به فعالیت خود ادامه داد. در دهه شصت خورشیدی این عمارت تاریخی که از مهمترین بناهای خیابان لاله‌زار است به صنف خیاطان و لباس فروشان واگذار شد.

سینما کریستال
سینما کریستال

سینما کریستال

«سینما کریستال» واقع در لاله‌زار نو از مدرن‌ترین سالن‌های سینما در زمان خودش بود. این سینما با ظرفیت ۶۶۰ نفر نخستین سینمای ایران بود که به سیستم پخش صدای دالبی مجهز شده بود۰ سینما کریستال در سال ۱۳۲۴ خورشیدی افتتاح شد و پس از انقلاب اسلامی تعطیل گردید.

گراند هتل

شاید هیچکدام از ساختمان لاله‌زار به اندازه «گراند هتل» مشهور نباشد؛ گراند هتل نخستین هتلی بود که برای اقامت مسافران در تهران احداث شد. نخستین هتل مدرن ایران که اکنون تبدیل به انباری کالاهای برقی تبدیل شده است! این هتل توسط مهاجر قفقازی به نام «باقراف» ساخته شد. زمینی که باقراف در آن گراند هتل را ساخت، متعلق به «تاج الدوله طاووس خانم» یکی از زنان محبوب فتحعلی شاه بود. او بعد از این که زمین را خریداری کرد، هنل را در سه طبقه احداث نمود. این هتل محل اقامت سفیران، افراد دولتی و همچنین جایی برای نمایش فیلم بود. سالن نمایش هتل، امروزه «تئاتر نصر» نام دارد.

گراند هتل واقع در لاله‌زار جنوبی قدیمی‌ترین هتل تهران به شیوه نوین و غربی بود که دیرینگی آن به اواخر دوران قاجاریه بازمی‌گردد. گراند هتل در زمان خود شهرت زیادی داشت اما در زمان پهلوی دوم از رونق آن کاسته شد و نسل امروزی بیشتر آن را به دلیل سریال هزاردستان و روایت مرحوم «علی حاتمی» از آن می‌شناسند. هتلی مخروبه که سالن نمایش‌اش روزگاری محل رفت و آمد هنرمندان مشهوری همچون «میرزاده عشقی»، «قمرالملوک وزیری» و «عارف قزوینی» بوده است.

سینما البرز

این سینما در ابتدا با نام سینما ایران فعالیت خود را آغاز کرد و در دهه سی خورشیدی به نام «سینما البرز» تغییر نام داد. سینما البرز زمانی متعلق به کشتی گیر خوشنام «محمد خادم» بود و به همین دلیل محل رفت و آمد کشتی‌گیرانی نظیر «جهان پهلوان تختی» و «حبیب الله بلور» بوده است. این سینما پیش از انقلاب مخصوص نمایش فیلم‌های خارجی بود و پس از انقلاب فیلمهای «جمشید هاشم پور» را نمایش می‌داد و در سال ۱۳۸۱ برای همیشه تعطیل شد.

تئاتر دهقان

سالن تابستانی «تئاتر تهران» نخستین نام «تئاتر دهقان» بود که پس از قتل «احمد دهقان» به نام او نامگذاری شد.این سالن در خیابان لاله‌زار جنوبی در انتهای کوچه دهقان قرار دارد. تئاتر دهقان یکی از نخستین سالن‌های نمایش در ایران است که به سیستم خنگ کننده هوا مجهز شد. این سالن با ظرفیت حدودا ۴۰۰ نفر به نمایش‌های کمدی اختصاص داشت. فعالیت تئاتر دهقان تا سال‌های نخست دهه ۶۰ شمسی ادامه داشت و از آن پس کم کم تعطیل شد.

سینما رودکی
سینما رودکی

سینما متروپل (رودکی)

متروپل از موفق‌ترین سالن‌های نمایش فیلم در پیش از انقلاب بود. ساختمان این سینما توسط معمار برجسته ایرانی ارمنی، «وارطان هوانسیان» طراحی شده است. سینما متروپل در سال ۱۳۲۵ با نمایش فیلم «نگهبان مبارز» کار خود را آغاز کرد و در سال ۱۳۸۷ برای همیشه تعطیل شد. بخشی از فیلم «متروپل» ساخته «مسعود کیمیایی» در این سینما فیلمبرداری شده است.

چاپخانه فاروس

«چاپخانه فاروس» از قدیمی‌ترین چاپخانه‌های چاپ سربی در ایران است که در سال ۱۲۸۷ شمسی توسط عده‌ای از ارامنه تهران با مدیریت «وارطان لئون» تاسیس شد. در مدت زمان کمی چاپخانه فاروس به شهرت و اعتبار زیادی رسید و از خوشنام‌ترین چاپخانه‌ها در تهران شد. در این چاپخانه نشریات معتبری مانند حبل‌المتین، تشویق، انجمن اصناف، بامداد، تمدن، تیاتر، ایران نو، شرق، برق، جنوب، سروش، ستاره ایران، فره‌وهر، حلاج، نوبهار، شهاب، سیاست اسلامی، قانون و بسیاری از مجلات مهمی مانند بهار، نظمیه، الادب، اصول تعلیم، عالم نسوان، صحیه و امور خیریه، وفا، جوانان، فلاحت، دواسازی عصر حاضر و… به چاپ می‌رسید. محل چاپخانه فاروس در ابتدا در خیابان لاله‎زار، نبش کوچه بهار (مهندس السلطان، شهید ترابی گودرزی) قرار داشت.

طبقه دوم چاپخانه مدتی سالن نمایش بود که «مهدی روسی‌خان» آنرا بنا نهاد و در برخی از روزهای هفته جلسات ادبی و فرهنگی در آن برگزار می‌شد. مالکیت این چاپخانه بعدها به «اسماعیل جواهرمنش» واگذار شد و تا امروز توسط فرزندان او اداره می‌شود.

سینما ایران

«سینما ایران» نام دومین سینمای تهران است که در سال ۱۳۰۶ خورشیدی توسط «آرنولد یاکوبسون» و «الکساندر لوین» در محل فعلی سینما البرز تاسیس شد. این سالن بعد از سالن سینمای گراند هتل دومین سالن دائمی سینما در تهران بود که بعدها توسط یک زوج دکتر خریداری و به محل کنونی آن واقع در لاله‌زار جنوبی منتقل می‌شود. سینما ایران در زمان خود لوکس‌ترین سینمای ایران بود.

«راج کاپور» هنرمند سرشناس هندی وقتی برای نمایش فیلم «آقای ۴۲۰» به تهران آمد، نمایش فیلم خود را سالن سینمای ایران افتتاح کرد. سینمایی که برای نمایش فیلم‌ها در تابستان سالن اختصاصی شامل یک باغچه سرسبز داشت و پاتوق آنهایی بود که به اصطلاح دستشان به دهانشان می‌رسید. سینما ایران پس از انقلاب توسط بنیاد مستضعفان مصادره شد. در سال ۱۳۷۰ این سینما برای همیشه تعطیل شد.

خانه اتحادیه
خانه اتحادیه | هادی استادهاشمی

خانه اتحادیه

خانه اتحادیه که به خانه امین السلطان و خانه دائی جان ناپلئون هم شهرت دارد، عمارتی به سبک اوایل قرن بیستم است که در آن سریال دایی جان ناپلئون در سال ۱۹۷۶ (بر اساس کتابی از ایرج پزشکزاد) فیلمبرداری شده. یکی از خانه‌های تاریخی که متعلق به بازرگان و صراف سرشناس تبریزی حاج رحیم اتحادیه بود و امروز به عنوان اماکن تاریخی می‌توانید در روزهای مشخص از آن بازدید کنید. این خانه در لاله زار قدیم، کوچه اتحادیه قرار دارد.

کافه آی بتا

درست در روبروی کافه پارس، کافه کافه «آی بتا» قرار دارد. این کافه متعلق به بانویی روسی به نام آی بتا بود. او از انقلاب ۱۹۱۷ میلادی روسیه گریخته بود و پس از سال‌ها آوارگی در دوران جنگ جهانی اول از تهران سر درآورد. شهرت این کافه به دلیل گرفتن فال از سوی آی بتا بود. او مشتریان زیادی در کافه داشت که اکثر آنها برای گرفتن فال به نزدش می‌آمدند. همچنین این کافه پاتوق روشنفکران و هنرمندان آن زمان بود. از شناخته شده‌ترین مشتریان کافه ای بتا، «ملک الشعرای بهار» بود که با دوستانش در کافه به بحث و گفتگو می‌نشست.

کافه رُز نوار

در قسمت دیگری از خیابان لاله زار، کافه « رُز نوار» قرار داشت. این کافه محل اصلی گردهمایی روشنفکران نویسندگان عصر مانند صادق هدایت، بزرگ علوی، مسعود فرزاد و مجتبی مینوی بود. این کافه نیز به مانند دیگر کافه‌های لاله زار از درآمیختگی سنت‌های ایرانی و اروپایی ساخته شده است. کافه رُز نوار را باید محل اصلی نوگرایی و اندیشه ورزی در تهران قدیم دانست. همچنین مردم عادی در این کافه به خوردن انواع نوشیدنی مشغول می‌شدند.

خانه معین التجار بوشهری

خانه معین التجار بوشهری از خانه‌های تاریخی دوران قاجاریه است که روزگاری به «معین التجار بوشهری» نماینده تجار و نماینده مردم بوشهر در مجلس اول و سوم شورای ملی تعلق داشت. این خانه به دلیل فرسودگی در خطر نابودی است. خانه‌ای فاخر معین التجار در دهه ۵۰ از حالت مسکونی به نظامی تغییر کاربری می‌دهد و به عنوان اداره مبازره با مواد مخدر و سپس شهربانی تهران استفاده می‎‌شود. اکنون این خانه متعلق به بنیاد تعاون ناجا است. این خانه در کوچه بوشهری در لاله زار جنوبی واقع شده و بازدید عمومی ندارد.

سینما لاله‌ی لاله زار
سینما لاله‌

سینما رکس (لاله)

«سینما لاله» با نام پیشین «سینما رکس» یکی از سینماهای مخروبه لاله‌زار است که روزگاری به  «قدرت‌الله رشیدیان» و «سیف‌الله رشیدیان» تعلق داشت. سینما رکس کار خود را در روز ۱ مهر ۱۳۲۴، با نمایش فیلم «جایی تو را خواهم یافت» آغاز کرد. این سینما هم بعد از انقلاب اسلامی ۵۷ توسط بنیاد مستضعفان مصادره شد و نامش از رکس به لاله تغییر یافت. در سال ۱۳۷۲ این سینما نیز برای همیشه تعطیل شد.

سینما نادر

«سینما نادر» واقع در کوچه ملی یکی دیگر از سینماهای مشهور تهران بود. این سینما در سال ۱۳۱۲ با نام «رویال» آغاز به کار کرد و در سال ۱۳۴۲ بعد از آنکه توسط «ناصر مجد بیگدلی» خریداری شد به نام سینما نادر نامگذاری گردید. این سینما تا سال ۱۳۸۸ فعالیت داشت و پس از آن برای همیشه تعطیل گردید. در بالای این سینما دفتری وجود داشت که روزگاری هنرمندان سرشناسی همچون «ساموئل خاچیکیان»، «خسرو پرویزی» و «صابر رهبر» دفتر کار داشتند. همچنین جالب است بدانید که در این دفتر، فیلم‌هایی همچون شبح کژدم، شکار خاموش، لنگرگاه، ویزا، حادثه نیز فیلمبرداری شده‌اند.

تئاتر نصر

«تئاتر نصر» که به نام‌های دیگر همچون «تماشاخانه نصر» و «تئاتر تهران» نیز شناخته می‌شود از قدیمی‌ترین سالن‌های تئاتر در ایران است که دیرینگی آن به اواخر دوران قاجاریه می‌رسد. تئاتر نصر با همت «سید علی نصر»، معاون وقت وزارت پیشه و هنر در قسمتی از ساختمان گراند هتل تاسیس شد.در زمان پهلوی دوم این تماشاخانه از روتق افتاد و پس از انقلاب اسلامی تا مدتها تعطیل ماند و سرانجام در سال ۱۳۸۱ این تماشاخانه بعد از چندی فعالیت برای همیشه تعطیل شد.

سینما مایاک (مرجان)

«سینما مایاک» در سال ۱۳۰۸ خورشیدی افتتاح شد. از قدیمی‌ترین سالن‌های سینما ایران بود که فیلم دختر لر، نخستین فیلم ناطق ایران برای نخستین بار در آن به نامش درآمد.

پاساژ رزاق منش

پاساژ رزاق منش یکی از پاساژهای فاخر و لوکس تهران است که در بین سال‌های ۱۳۱۰-۱۳۱۲ در خیابان لاله‌زار جنوبی ساخته شد. یکی از نماد‌های مدرنتیه در تهران که در ساخت گنبد شیشه‌ای آن از مرکز خرید کریستال پالاس لندن الهام گرفته شد. این گنبد شیشه‌ای زیبا در سال ۱۳۹۲ در هنگام مرمت ساختمان از میان رفت. این پاساژِ دارای دو طبقه است و از نخستین نشانه‌های مدرنیسم در ایران بود.

کلاسهای دانسینگ، کافه موزیکال، کلاس‌های موسیقی «کلنل علی نقی وزیری» و دفتر مجله فکاهی آشفته در کنار سایر فروشگاه‌ها در این پاساژ قدیمی فعالیت داشتند. امروزه این پاساژ مانند دیگر اماکن تجاری لاله‌زار محلی است برای فروش انواع لوازم برقی. ساختمانی که به دلیل بی‌توجهی رو به زوال و نابودی می‌رود.

تئاتر پارس

تئاتر پارس یا تئاتر فرهنگ توسط «عبدالحسین نوشین» و همسرش «لرتا هایراپتیان» در سال ۱۳۲۳ تاسیس شد. این سالن تئاتر در طبقه دوم پاساژ پارس واقع در لاله زار جنوبی از قدیمی‌ترین مراکز هنر نمایشی در ایران است که پس از مدت‌ها فعالیت در سال ۱۳۸۸ برای همیشه تعطیل شد.

سینما لاله‌ی لاله زار
سینما لاله‌
تئاتر نصر
تئاتر نصر
سینما ایران
سینما ایران
سینما البرز لاله زار
سینما البرز

سینماهای لاله زار

  • سینما رکس نام فعلی سینما لاله
  • سینما ونوس نام فعلی سینما سارا
  • مایاک
  • البرز
  • فردوسی
  • سینما ملی در کوچه ملی با نام فعلی نادر
  • مترو با نام فعلی سحر
  • ایران
  • شهرزاد
  • مایاک
  • رودکی
  • مرجان
  • فاروس
  • متروپل
  • تابان
  • کریستال

کافه های لاله زار

  • رستوران کبیر
  • کافه مصطفی پایان
  • نور
  • لاله زار
  • ری
  • افق طلایی
  • پارس

تماشاخانه‌های خیابان لاله زار

  • تئاتر دهقان
  • نصر
  • پارس
  • تماشاخانه تفکری
  • گیتی یا صادقی پور
  • گبومر و روسیخان

کوچه‌های خاطره انگیز لاله‌زار

کوچه برلن
کوچه برلن

کوچه برلن

«کوچه برلن» نام کوچه‌ای قدیمی و تاریخی است که در لاله‌زار جنوبی واقع شده است. این کوچه از قدیم تا امروز یکی از بورس‌های مشهور و مهم پوشاک در تهران بوده است. این کوچه به دلیل مجاورت با سفارت آلمان به نام کوچه برلن نامگذاری شده و سرتاسر آن پر است از مغازه‌هایی که در زمینه فروش انواع لباس و پارچه فعالیت دارند.

کوچه مهران

«کوچه مهران» دقیقا روبروی کوچه برلن در لاله زار جنوبی قرار دارد. کوچه مهران را به نام کوچه چتری لاله زار نیز می‌شناسند. کوچه مهران در واقع جفت کوچه برلن است که فروشگاه‌های آن در زمینه فروش انواع پوشاک مردانه، بچه‌گانه، شال و روسری زنانه، لباس مجلسی زنانه، تزئینات مراسم عقد و عروسی و… فعالیت دارند.

کوچه ملی
کوچه ملی

کوچه ملی

«کوچه ملی» که نام کنونی آن «باربد» است از قدیمی‌ترین کوچه‌های تهران است که در خیابان لاله‌زار جنوبی قرار دارد. این کوچه به دلیل قرار گرفتن ۶ سالن سینما (شهرزاد، متروپل، جهان، نادر، اطلس و فردوسی) از پاتوق‌های فرهنگی مهم تهران در روزگار گذشته به شمار می‌آمد. همچنین گراند هتل در نبش این کوچه فعالیت داشت و تمامی این عوامل سبب شده‌اند تا کوچه ملی یکی از پرخاطره‌ترین کوچه‌های برای ساکنان شهر تهران شود. هنوز هم عده‌ای زیادی از مشتاقان تاریخ و فرهنگ به این کوچه می‌روند تا خاطرات گذشته را بازیابند.کوچه ملی آنقدر شهرت و محبوبت دارد که حتی در ترانه های نوستالژیک هم اثر و نشانی از خود به جا گذاشته است.

تقاطع‌های مهم لاله‌زار

خیابان لاله‌زار با خیابان‌های مهم در تهران تقاطع دارد. خیابان منوچهری، انقلاب، میدان توپخانه، جمهوری و امیرکبیر مهمترین تقاطع‌ها را با خیابان لاله‌زار تشکیل می‌دهند.

خیابان انقلاب

خیابان لاله‌زار از شمال به «خیابان انقلاب» پایان می‌یابد. خیابان انقلاب از قدمت کمتری نسبت به خیابان لاله‌زار برخوردار است. خیابان انقلاب به دلیل قرار گرفتن دانشگاه تهران و کتابفروشی‌های بزرگ و نشریات معتبر در جوار خود، از خیابان‌های مهم و اصلی تهران به حساب می‌آید. از قدیم این خیابان یکی از خیابان‌های اصلی شهر در رابطه با راهپیمایی‌ها و از مهمترین کانون‌های گردهمایی‌های خیابانی به‌شمار می‌آید.

تقاطع لاله زار با جمهوری
تقاطع لاله زار با جمهوری

خیابان جمهوری

تقاطع «خیابان جمهوری» و لاله‎‌زار از قدیمی‌ترین تقاطع‌های شهر تهران است. خیابان جمهوری از این نظر که بسیاری از ساختمان‌های تهران با معماری نوگرا در آن بنا شده‌اند از اهمیت زیادی برخوردار است. ساختمان آلمینیوم، ساختمان پلاسکوی قدیم، کافه و هتل نادری، سفارت انگلستان و … در خیابان جمهوری قرار دارند.

خیابان امیرکبیر

«خیابان‌ امیرکبیر» یکی دیگر از تقاطع‌های مهم تهران را با خیابان لاله‌زار تشکیل می‌دهد. اکنون این خیابان به دلیل قرار گرفتن فروشگاه‌های لوازم یدکی خودرو شهرت دارد. نام قدیمی خیابان امیرکبیر، «چراغ برق» است. خیابان امیرکبیر نخستین خیابان تهران است که از روشنایی برخوردار شد به همین دلیل به آن خیابان چراغ گاز و بعدتر خیابان چراغ برق گفته می‌شد.

خیابان منوچهری

«خیابان منوچهری» نام یکی از خیابان‌های قدیمی تهران است که دیرینگی آن به عهد قاجاریه و زمان ناصرالدین‌شاه قاجار بازمی‌گردد. این خیابان در قدیم به «باغ ظهیرالدوله» شهرت داشت و پس از به سلطنت رسیدن رضاشاه نام آن به منوچهری دامغانی تغییر یافت. اکنون خیابان قدیمی منوچهری یکی از بازارهای مهم تهران است که در آن بورس‌های چمدان چرم، لوازم آرایشی و بهداشتی و عتیقه دیده می‌شود.
خیابان منوچهری از مهمترین تقاطع‌های خیابان لاله‌زار است که از قدیم تا کنون به این تقاطع «چهاراه کنت» می‌گویند. روزگاری در زمان ناصرالدین شاه «کنت دو مونت فرت»، نخستین رییس پلیس تهران در این چهار راه سکونت داشته است.

تقاطع لاله زار و منوچهری
تقاطع لاله زار و منوچهری

میدان توپخانه (امام)

میدان امام با نام قدیمی توپخانه یکی از میادین قدیمی‌ شهر تهران است. خیابان لاله‌زار در شمال شرقی این میدان قرار دارد و در کنار هم یکی از تقاطع‌های حیاتی پایتخت را تشکیل می‌دهند. ساختمان قدیمی شهرداری، ساختمان بانک شاهنشاهی ایران (بانک تجارت فعلی) در تقاطع لاله زار و میدان امام خمینی قرار دارند که از قدیمی‌ترین ابنیه‌های پایتخت هستند. خیابان لاله زار در ضلع جنوبی از میدان توپخانه آغاز می‌شود و در پایان به خیابان انقلاب اسلامی در شمال می‌رسد.

شکم گردی در لاله‌زار

کافه ایوان منوچهری
کافه ایوان

کافه ایوان

کافه ایوان یکی از کافه‌های خوب و دنج تهران است که در طبقه آخر پاساژ مرجان واقع در خیابان منوچهری قرار دارد. یکی از درهای کافه ایوان در خیابان لاله‌زار است. انواع غذا و نوشیدنی‌های سرد و گرم منوی کافه ایوان را تشکیل می‌دهند. این کافه مشرف به عمارت تاریخی مشیرالدوله است و از داخل این کافه می‌توانید این عمارت تاریخی را نیز مشاهده کنید. مقاله کافه ایوان

اغذیه پاک

اغذیه پاک ساندویچی کوچکی است که در لاله زار تو، دقیقا روبروی هتل مرکزی قرار دارد. ساندویچ‌های ارزان قیمت با طعم قدیمی منوی اغذیه پاک را تشکیل می‌دهند.

سفره خانه شب های لاله زار

سفره‌خانه شب‌های لاله‌زار واقع در تقاطع خیابان لاله زار و انقلاب یکی از رستوران‌های سنتی است که می‌توانید انواع غذاهای اصیل ایرانی مانند دیزی و کباب را در آن میل کنید. رستوران خوب و با کیفیت که از بهداشت خوبی نیز برخوردار است.

رستوران هتل مرکزی

رستوران هتل مرکزی واقع در لاله‌زار نو یکی از رستوران‌هایی است که می‌توانید در هنگام مراجعه به خیابان لاله‌زار به آن مراجعه کنید. انواع غذاهای ایرانی و فست فودی منوی رستوران هتل مرکزی را تشکیل می‌دهند. قیمت مناسب، محیط بهداشتی فضای رستوران و اشپزخانه از جمله دلایلی است که می‌تواند شما را برای مراجعه به این رستوران مجاب کند.

رستوران هتل سعدی

رستوران هتل سعدی واقع در لاله‌زار جنوبی یکی دیگر از رستوران‌هایی است که در زمان گشت و گذار در خیابان لاله‌زار می‌توانید به آن مراجعه کنید. انواع غذاهای ایرانی منوی رستوران هتل سعدی را شامل می‌شوند.

رستوران طریقت

رستوران طریقت واقع در خیابان لاله‌زار نو روبروی سینمای رودکی رستورانی است با فضا و غذاهای سنتی. این رستوران از قدیمی‌ترین رستوران‌های لاله‌زار است و غذاهای‌اش از طعم و کیفیت خوبی برخوردارند.

هتل‌های خیابان لاله‌زار

هتل مرکزی لاله زار
هتل مرکزی

هتل مرکزی ایران

یکی از هتل‌های قدیمی تهران که در سال ۱۳۱۲ با نام هتل سانترال افتتاح شد. بنای هتل در سال ۱۳۸۶ مرمت و بازسازی شده است. هتلی ۲ ستاره در ۲ طبقه که در خیابان لاله زار نو قرار دارد.

هتل رستوران سعدی لاله زار
هتل رستوران سعدی

هتل سعدی

قدمت هتل سعدی به سال ۱۳۵۶ بازمی‌گردد. هتل ۲ ستاره واقع در لاله‌زار جنوبی شامل ۲ طبقه و ۳۲ اتاق، لابی و سالن پذیرایی که آماده است تا به مسافرین خدمات بدهد.

تاریخچه خیابان لاله زار

خیابان لاله زار در اواخر قرن نوزدهم به دستور ناصرالدین شاه ساخته شد. این شاه قجری که به تازگی از سفر به اروپا بازگشته بود؛ می‌خواست تهران خیابانی به زیبایی شانزلیزه پاریس داشته باشد. سپس این خیابان به اولین خیابان مدرن و مستقیم تهران تبدیل شد. در ادامه به تاریخ پر فراز و نشیب لاله زار نگاهی می‌کنیم.

۱۲۳۸ تا ۱۳۱۸ هجری شمسی: شانزلیزه تهران

نام لاله زار از باغی قدیمی به همین نام گرفته شده است که به دستور «فتحعلی‌شاه قاجار» ساخته شد. این باغ آباد در خارج از حصار شهر تهران قرار داشت و به عنوان استراحتگاه تابستانی شاه، اعیان، سفرای خارجی کاربری داشت. جالب است بدانید که «محمدشاه قاجار» پس از وفات در همین باغ دفن شد و بعدها جسد او را از خاک دراورده و به قم منتقل کردند. نخستین باغ وحش تهران در باغ لاله‌زار برپا گردید و همچنین نخستین سیم تلگراف در سال ۱۲۷۲ ه. ق از ارگ سلطنتی به باغ لاله‌زار کشیده شد.

در دوران ناصرالدین شاه باغ لاله‎‌زار مانند اغلب باغ‌های به جا مانده از دوران فتحعلی‌شاه از اعتبار افتاد. در اواسط دهه ۱۲۳۰ هجری شمسی، تهران رشد سریع جمعیتی را تجربه کرد. به همین دلیل در سال ۱۲۴۶ هجری شمسی ناصرالدین شاه تصمیم گرفت دیوارهای قدیمی شهر را که بازمانده دوره صفویه بود خراب کند تا شهر تهران را از چهار طرف توسعه دهد.

پس از گسترش تهران، باغ لاله زار به باغی نیمه عمومی در داخل شهر تبدیل شد. در همین زمان به فرمان ناصرالدین‌شاه زمین‌های لاله‌زار به فروش رفت. اشراف و ثروتمندان و رجال مشهور ایرانی شروع به ساخت خانه‌های زیبای خود در این نقطه از شهر کردند و بسیاری از مهم‌ترین سفارتخانه‌های خارجی به این محله نقل مکان نمودند. خانه مخبرالدوله، خانه امین السلطان (باغ اتحادیه)، خانه کُنت دومونت فرت و باغ ظهیرالدوله از جمله مشهورترین خانه‌های عیانی لاله‌زار بودند.

 اولین مرکز آموزش عالی حقوق ایران که توسط «مشیرالدوله» نخست وزیر تأسیس شد؛ در لاله زار قرار داشت. به این ترتیب لاله زار به اولین خیابان در ایران تبدیل شد که زنان اروپایی با کلاه و کفش پاشنه بلند در آن قدم زدند. بعدها هتل و بوتیک‌های مجلل در آن ظاهر شدند که کارشان فروش عطر و البسه و آخرین مُدهای پاریس بود. در آغاز قرن بیستم، مردم برای تهیه بهترین و منحصر به فرد‌ترین چیزها در تهران باید به لاله زار می‌رفتند.

در دوران پهلوی اول نخستین سالن سینمای ایران مانند سینما ایران، سینما مایاک و سالن سینمای گراند هتل در این خیابان تاسیس شدند. گراند هتل که نخستین هتل به سبک امروزی بود در اواخر دوره قاجار از این خیابان سربرآورد. تئاتر نصر یکی از نخستین تئاترهای مدرن ایران نیز در این خیابان کارش را آغاز کرد. کافه‌ها و سالن‌های سینما و تئائر بیشتری با گذر زمان در لاله‌زار متولد شدند تا نام لاله‌زار را با فرهنگ مدرن امروزی گره بزنند.

سردر لاله‌زار در میدان توپخانه | آنتوان سوریوگین
سردر لاله‌زار در میدان توپخانه | آنتوان سوریوگین
عمارت کنت دومونت فرت در تقاطع خیابان منوچهری و لاله‌زار نو
عمارت کنت دومونت فرت در تقاطع خیابان منوچهری و لاله‌زار نو
تقاطع خیابان لاله زار نو با جمهوری
تقاطع خیابان لاله زار نو با جمهوری | هریسون فورمن | دهه ۴۰

۱۳۱۸ تا ۱۳۵۷: خیابان سینما و فرهنگ

در دوران پهلوی اول لاله زار کم کم به قطب سینما و تئاتر کشور تبدیل شد. تا دهه ۱۲۹۰ هجری شمسی، سینماها فقط فیلم‌های خارجی را نمایش می‌دادند. اولین فیلم‌های صامت ایرانی در استودیوهای فیلمبرداری واقع در لاله زار تولید و در سینماهای آن اکران شد. با اشغال ایران توسط نیروهای متفقین در سال ۱۳۱۹ لاله زار همچنین به محلی برای کاباره‌ها و کلوپ‌های بورلسک تبدیل شد که سربازان، حامیان سخاوتمند آنها بودند. تئاترها دیگر نمایش‌های جدی نشان نمی‌دادند؛ اما کمدی‌های سبک و موزیکال را روی صحنه می‌بردند. انبوهی از فیلم‌های ارزان قیمت با حضور قهرمانان غیرواقعی و دختران جذاب باعث شروع ژانر فیلم فارسی در ایران شدند که محل نمایش‌ آنها در لاله‌زار تهران بود.

با رویداد انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ همه چیز تغییر کرد. چنین محتوای فرهنگی از نظر مذهبی غیراخلاقی تلقی شد؛ کاباره‌ها، بارها و کلوپ‌های رقص لاله زار تعطیل و فیلم‌های فارسی توقیف شدند. حالا بعد از گذشت دهه‌ها، این خیابان فرسوده با تاریخی پرحاشیه، امروزه به بورس اصلی لوازم برقی تبدیل شده‌است و دیگر خبری از سینماها و کافه‌ها در آن نیست!

پس از ۱۳۵۷: قبرستان سالن‌های تئاتر و سینما

در حالی که بانک تجارت در میدان امام خمینی (ره) روبروی شماست؛ برای دیدن خیابان لاله زار باید به چپ بروید. اگر دقت کنید از همان ابتدای ورود به خیابان لاله‌زار، می‌توانید اکثر خانه‌های تئاتر را در این خیابان مشاهده کنید. بازدید از لاله زار که اکنون با نام مستعار «قبرستان سالن‌های تئاتر و سینما» شناخته می‌شود؛ می‌تواند تجربه خارق‌العاده‌ای باشد. با وجود نام‌های بزرگ، بیشتر سینماها و تئاترها بسیار کوچک و بدون علامت هستند و در میان انبوهی از مغازه‌های لوازم برقی پنهان شده‌اند.

به مناظر اطراف با دقت نگاه کنید، ممکن است شگفتی‌های زیبایی پیدا کنید! تئاتر پارس آخرین جایی بود که تعطیل شد. این  تئاتر حالا دیگر خاموش شده و مجال فعالیت هنری در آن نیست. بیشتر تهرانی‌های جوان نه از این مکان چیزی می‌دانند و نه از گذشته باشکوهش!

لاله‌زار، حال و هوای قدیمی خود را از دست داده‌است. این خیابان بلند حالا پر از ترافیک و موتور و کارگرانی است که با چرخ دستی کالایی را در خیابان جا‌به‌جا می‌کنند.

نادر نادرپور شاعر ایرانی که خانه‌اش در لاله زار روزگاری محل ملاقات هنرمندان جوان و فعالان سیاسی بود؛ در یک روز پاییزی در لس آنجلس احساس نوستالژی خود را نسبت به خیابان لاله زار به رشته تحریر درآورد:

هر صبح

چون زبان‌تر و خشک برگ‌ها

از نیش ناگهانی آفتاب

آماس می‌کند

تهران چون کرم پیر

در پیله‌ای تنیده ز ابریشم غبار

دار می‌شود

دردی نهفته در دلش احساس می‌کند

هر ظهر چون زبان تب آلود برگ‌ها

طعم شراب تلخ و گس آفتاب را احساس می‌کند

من هم چو کرم پیر

در پیله‌ای تنیده ز ابریشم خیال

از هوش می‌روم

شعری نگفته در دلم آماس می‌کند

کلام آخر

لاله زار پس از بازدید ناصرالدین شاه قاجار از خیابان شانزه‌لیزه‌ پاریس در سال ۱۸۷۳ ساخته شد. او قصد داشت خیابان شیک و وسیع شانزه‌لیزه را در ایران بازسازی کند. لاله زار اساسا در روزگار قدیم مرکز فرهنگی تهران بود که در آن اشکال مختلف هنری مانند سینما و تئاتر فعالیت اصلی خیابان را تشکیل می‌دادند. لاله زار با اینکه نسبت به سابق تغییرات زیادی کرده است اما کسی مثل من که عاشق بافت قدیمی تهران است، همچنان می‌تواند روح تاریخی و فرهنگی آن را احساس کند. شما خیابان لاله‌زار را چگونه می‌بینید؟ نظرات خود را با تهرانیکا به اشتراک بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید