کاخ نیاوران
ورودی پولی رنج قیمت: ارزان

کاخ نیاوران به نام‌‌های مجموعه فرهنگی و تاریخی نیاوران و کاخ موزه نیاوران شناخته می‌‌شود. این کاخ در میان باغ یازده هکتاری نیاوران، در منطقه خوش آب و هوای شمیرانات تهران واقع شده است. مجموعه فرهنگی و تاریخی نیاوران متشکل از چند کاخ سلطنتی و موزه است. مهم‌‌ترین کاخ این مجموعه کاخ نیاوران نام دارد که در زمان محمدرضا شاه پهلوی و به دستور وی بنا شد. قسمت‌‌های دیگر مجموعه فرهنگی و تاریخی نیاوران شامل کوشک احمدشاهی، کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران، موزه جهان‌نما، باغ کتیبه‌ها، موزه خودروهای اختصاصی، کاخ صاحبقرانیه و حوضخانه می‌‌شود. این مجموعه گسترده به دلیل موزه‌‌های متعددی که در دل خود جای داده است نظر همه‌‌گردشگران داخلی و خارجی را به خود جلب می‌‌کند.

اگر شما هم از جمله علاقه‌‌مندان به تاریخ و فرهنگ تهران قدیم هستید پیشنهاد می‌‌کنیم تا در ادامه مقاله با ما همراه باشید. در ادامه به شرح تاریخچه و جزئیات بخش‌‌های متعدد کاخ موزه نیاوران خواهیم پرداخت. همچنین راهنمای دقیقی برای بازدیدکنندگان یا کسانی که قصد بازدید از این مجموعه پر طرفدار را دارند ارائه خواهیم داد. همراهمان باشید.

بازدید از کاخ نیاوران

بازدید از کاخ نیاوران همواره برای بازدیدکنندگان داخلی و خارجی جالب توجه است. به دلیل قرارگیری موزه‌‌های متعدد هر سلیقه‌‌ای در این مجموعه گسترده پوشش داده خواهد شد. بازدید از این مجموعه همه‌روزه امکان‌پذیر است. ساعت بازدید از کاخ نیاوران در فصل‌‌های بهار و تابستان از ۹ صبح تا ۱۹ بعد از ظهر است. ساعت بازدید در فصول پاییز و زمستان نیز از ساعت ۸ صبح تا ۱۷ بعد از ظهر است.

مراسم سلام عید فطر سال ۱۲۳۱ خورشیدی
مراسم سلام عید فطر سال ۱۲۳۱ شمسی | منبع

تاریخچه کاخ نیاوران

تاریخچه کاخ نیاوران به این شرح است: در زمان فتحعلی شاه قاجار روستایی در منطقه شمیرانات وجود داشت که به نام‌‌های “گرده به” یا “گرده وی” خوانده می‌‌شد. در کنار این روستا نیزاری وجود داشت که فتحعلی شاه قاجار در آن باغی ساخت و نام آن را باغ نی آوران گذاشت که بعد از مدتی به باغ نیاوران تغییر یافت. این باغ اقامتگاه ییلاقی شاه قاجار بود.

محمد شاه قاجار، ناصرالدین شاه قاجار و به نقلی احمد شاه قاجار بعد از فتحعلی شاه قاجار در این باغ عمارت‌‌هایی ساختند. عمارت ناصرالدین ‌شاه قاجار به نام کاخ صاحبقرانیه و عمارت موسوم به احمد شاه قاجار به نام کوشک احمدشاهی باغ نیاوران شناخته می‌‌شود. محمدرضا شاه پهلوی نیز در سال ۱۳۳۷ خورشیدی دستور ساخت کاخ نیاوران در کنار کاخ صاحبقرانیه و کوشک احمدشاهی را صادر کرد.

در دوران پهلوی دوم بعد از تخریب کاخی که در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده بود و در همان محل کاخ تخریب شده، کاخ نیاوران ساخته شد. محمدرضا شاه پهلوی این کاخ را برای اقامت مهمانان خارجی دربار در نظر داشت اما نهایتا آن را برای اقامت خودش و خانواده‌‌اش انتخاب کرد. کار ساخت کاخ نیاوران ۹ سال به طول انجامید و در سال ۱۳۴۶ خورشیدی به بهره‌‌برداری رسید. از انقلاب سال ۱۳۵۷ خورشیدی تا سال ۱۳۶۰ خورشیدی کاخ نیاوران توسط انقلابیون تسخیر شد. در سال ۱۳۶۰ خورشیدی این کاخ به وزارت فرهنگ و ارشاد تحویل داده شد و در سال ۱۳۶۵ خورشیدی بازدید عموم از این کاخ تحت عنوان موزه مجاز اعلام شد.

پلان کاخ نیاوران
پلان کاخ نیاوران | منبع

به دنبال آن در سال ۱۳۷۶ خورشیدی موزه جهان نما و در سال ۱۳۷۹ خورشیدی کوشک احمدشاهی بازدید آزاد شدند. کاخ نیاوران در سال ۱۳۷۷ خورشیدی به ثبت ملی رسید. در سال ۱۳۸۲ خورشیدی این کاخ در اختیار کارشناسان مرمت قرار گرفت. طی ۶ سال کل بنای کاخ و بعضا وسایل داخل آن مورد مرمت و تعمیر قرار گرفت.

از جمله تعمیراتی که در این مدت انجام شد می‌‌توان به تعمیر سقف بازشو، تعمیر مبلمان و پرده‌‌ها، مرمت آینه ‌‌کاری‌‌ها و گچ ‌‌بری‌‌ها، تعویض کابل‌‌های برق و تعبیه سیستم هواساز جهت آسیب ندیدن بنا و اشیا داخل موزه اشاره کرد. نهایتا در سال ۱۳۸۸ خورشیدی تعمیرات و مرمت کاخ نیاوران به پایان رسید و مجددا به عنوان یکی از موزه‌‌های برجسته تهران فعال شد.

مجموعه فرهنگی و تاریخی نیاوران تا سال ۱۳۷۸ خورشیدی زیرمجموعه کاخ سعدآباد بود اما پس از آن این مجموعه از مجموعه سعدآباد جدا شد و به صورت مستقل از سعدآباد به عنوان باغ موزه‌‌ای که دوران قاجار و پهلوی را در برمی‌‌گردد به فعالیت‌‌اش ادامه داد.

کاخ نیاوران
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران

معماری کاخ نیاوران

معماری کاخ نیاوران توسط مهندس محسن فروغی رئیس وقت پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران انجام شد. سبک معماری این کاخ ترکیبی از مدرنیته اروپا و معماری سنتی ایران است. این کاخ با مساحت ۹۰۰۰ مترمربع در دو طبقه مجزا و یک نیم طبقه گسترش داده شده است. جالب‌‌ترین قسمت کاخ نیاوران سقف بازشو آن است. این سقف متحرک که از جنس آلومینیوم ساخته شده کاخ نیاوران را متمایز از سایر کاخ‌‌های سلطنتی کرده است.

سقف متحرک کاخ نیاوران
سقف متحرک کاخ نیاوران
سقف متحرک کاخ نیاوران
سقف متحرک کاخ نیاوران
سقف متحرک کاخ نیاوران
سقف متحرک کاخ نیاوران

طراحی این سقف بر پایه معماری نور صورت گرفته که باعث شده روشنایی داخل کاخ از نور خورشید و نور طبیعی روز تامین شود. این سقف در تهویه هوای جاری کاخ نیز نقش به سزایی دارد. کاخ نیاوران مزین به آینه کاری، گچ کاری و کاشی کاری‌‌های چشم نوازی نیز است. این تزئینات توسط استادان صاحب نام آن دوران یعنی استاد علی اصغر (آینه کار)، استاد عبداللهی (گچ کار) و استاد کاظم‌پور (کاشی‌کار) انجام گرفته است.

کاخ نیاوران
کاخ نیاوران

طبقات کاخ نیاوران

طبقات کاخ نیاوران شامل طبقه اول ، نیم طبقه دوم و طبقه دوم می‌‌شود. دور تا دور طبقه اول کاخ نیاوران اتاق انتظار، سالن پذیرایی، سالن نشیمن، سینمای اختصاصی، تالار آبی و سالن غذاخوری دیده می‌‌شود. تعبیه شدن این اتاق‌‌ها در اطراف طبقه همکف باعث شده تا سرسرای چشم‌‌نواز و خیره کننده‌‌ای در وسط طبقه همکف ایجاد شود. سرسرای این طبقه آینه کاری شده است و به همین دلیل در لحظه ورود به کاخ بسیار درخشان جلوه می‌‌کند.

نیم طبقه دوم کاخ نیاوران مابین طبقه اول و طبقه دوم کاخ قرار دارد و مساحت آن ۲/۱ دو طبقه دیگر است. در این طبقه که معمولا امکان بازدید از آن وجود ندارد اتاق خواب لیلا پهلوی فرزند محمدرضا شاه پهلوی و فرح پهلوی، اتاق ندیمه لیلا پهلوی، سالن کنفرانس، دفتر کار فرح پهلوی و دفتر منشی وی قرار دارد.

کاخ نیاوران
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران

در طبقه دوم کاخ نیاوران اتاق خواب محمدرضا شاه پهلوی و فرح پهلوی، اتاق خواب فرحناز پهلوی، اتاق خواب علیرضا پهلوی، اتاق استراحت نیمروزی محمدرضاشاه پهلوی، اتاق مطالعه فرحناز پهلوی، اتاق مطالعه علیرضا پهلوی، اتاق نشیمن خصوصی، اتاق لباس و اتاق آرایش دیده می‌‌شود که در ادامه به توضیح جداگانه هر یک از قسمت‌‌های آن می‌‌پردازیم.

کاخ نیاوران
کاخ نیاوران
کاخ نیاوران

سرسرای کاخ نیاوران

سرسرای کاخ نیاوران یکی از قسمت‌‌های جذاب طبقه همکف این کاخ محسوب می‌‌شود. این سرسرا تابلوها و آثار هنری فاخر هنرمندان نامداری را در دل خود جای داده است. برای مثال در آن ستون تزئینی زیبایی دیده می‌‌شود که اثر مجسمه ساز به نام ایرانی پرویز تناولی است. آثار دیگری نیز در این قسمت نگهداری می‌‌شود که از برجسته‌‌ترین آن‌‌ها می‌‌توان به تابلو نقاشی بهمن محصص (نقاش و مجسمه‌ساز)، تابلو نقاشی محسن فروغی (مهندس معمار)، ظرف‌‌های چینی متعلق به قرن ۱۹ مزین به تصاویر اولین امپراتور فرانسه ناپلئون بناپارت، قالیچه دستبافت کرمان با نقوش شیخ صنعان و دختر ترسا و قالی دستبافت مشاهیر راور کرمان اشاره کرد.

سالن انتظار کاخ نیاوران

سالن انتظار کاخ نیاوران محل انتظار مهمانان دربار پهلوی بود و در طبقه همکف کاخ قرار دارد. در این سالن نیز مانند دیگر بخش‌‌های کاخ، تابلوها و آثار هنری متعددی دیده می‌‌شود که از بین آن‌‌ها می‌‌توانیم به تابلو نقاشی ایران درودی اشاره کنیم.

سالن پذیرایی کاخ نیاوران
سالن پذیرایی کاخ نیاوران
سالن پذیرایی کاخ نیاوران

سالن پذیرایی کاخ نیاوران

در سالن پذیرایی کاخ نیاوران که در قسمت جنوبی طبقه همکف کاخ قرار دارد فرش‌‌های نفیس ایرانی پهن شده است. این فرش‌‌ها در شهرهای اصفهان، تبریز و کاشان به صورت دستبافت بافته شده‌‌اند. نفیس‌‌ترین فرش سالن پذیرایی در قالب فرش دستبافت توسط استاد علی کرمانی (فرش‌‌باف مشهور کرمانی) بافته شده است. چهره پادشاهان ایرانی از دوره هخامنشیان تا دوره قاجار به شکل هنرمندانه‌‌ای در تار و پود این فرش بافته شده است.

تابلو نقاشی‌‌های زیادی نیز در این سالن نگهداری می‌‌شود. این تابلوها اثر هنرمندانی نظیر موریس اوتریو (نقاش فرانسوی)، ماری لورانسن (نقاش فرانسوی) و آلفرد سیسلی (نقاش بریتانیایی) است. پرتره محمدرضا شاه پهلوی و پرتره فرح پهلوی نیز به صورت جداگانه در این سالن دیده می‌‌شود.

سالن نشیمن کاخ نیاوران
سالن نشیمن کاخ نیاوران

سالن نشیمن کاخ نیاوران

در طراحی داخلی سالن نشیمن کاخ نیاوران از پالت‌‌ متفاوتی با رنگ تیره استفاده شده است. همین امر باعث وجه تمایز این سالن با دیگر قسمت‌‌های کاخ نیاوران شده است. در این بخش از کاخ نیاوران ظرفی نگهداری می‌‌شود که هدیه ریچارد نیکسون رئیس جمهور اسبق آمریکا به پهلوی دوم است. نیکسون در سال‌‌های ۱۹۶۹ میلادی تا ۱۹۷۴ میلادی ریاست جمهوری آمریکا را بر عهده داشت و این ظرف نفیس را در سال ۱۹۷۳ به دربار پهلوی هدیه داد.

سالن سینمای کاخ نیاوران
سالن سینمای کاخ نیاوران
سالن سینمای کاخ نیاوران

سینمای اختصاصی کاخ نیاوران

سینمای اختصاصی کاخ نیاوران با وسعت ۴۰۰ مترمربع در طبقه اول این مجموعه قرار دارد. در این سالن همه تجهیزات پخش فیلم اعم از اتاق پروژکتور، دوربین، دستگاه تنظیم نور و دستگاه تنظیم صدا تدارک دیده شده است. به غیر از امکانات پخش فیلم در این سینما اختصاصی پرده‌‌های آلومینیومی خاصی قرار دارد که همراه با باز شدن آن‌‌ها، موسیقی ملایمی پخش می‌‌شود.

تالار آبی کاخ نیاوران
تالار آبی | منبع
ورودی تالار آبی کاخ نیاوران
ورودی تالار آبی

تالار آبی کاخ نیاوران

 تالار آبی کاخ نیاوران با مساحت ۳۵۰ مترمربع روی به روی سالن پذیرایی قرار دارد. پرده‌‌ها و دیوارهای داخل این تالار به رنگ آبی هستند. بر روی دیوارهای بیرونی تالار آبی که در محوطه باغ نیاوران قرار دارد، کاشی‌‌های هفت رنگ نصب شده است. بیشترین رنگی که در این کاشی‌‌ها به کار رفته رنگ آبی است. رو به روی تالار نیز آب‌‌نمای خیره کننده‌‌ای قرار دارد. ترکیب کاشی‌‌های آبی با آب‌‌نمای رو به روی تالار و از طرف دیگر رنگ غالب به کار رفته در داخل تالار؛ باعث شده تا این قسمت از کاخ نیاوران به نام تالار آبی شناخته شود. در حال حاضر قاب‌‌ کاشی‌‌های بیرون تالار به دلیل گذشت زمان و بارش باران تا حد زیادی آسیب دیده‌اند.

تعداد این قاب‌‌ها که در میان دیوارهای آجری تالار تعبیه شده اند ۴۹ عدد است. داخل تالار آبی مانند بیرون آن بسیار خیره‌‌کننده است و با گچبری‌‌های سلطنتی تزئین شده است. داخل تالار دو کوبلن متعلق به قرن ۱۷ و ۱۸ فرانسه نگهداری می‌‌شود. جالب است بدانید که تالار آبی در سال ۱۹۷۸ میزبان جیمی کارتر رئیس جمهور آمریکا بود. حضور وی در این تالار به مناسبت مهمانی شب سال نو ۱۹۷۸ میلادی بود. این مهمانی به میزبانی محمدرضا شاه مصادف با سال ۱۳۵۶ خورشیدی برگزار شد. بعد از انقلاب ۵۷ این تالار که روزگاری جز پر رفت و آمدترین قسمت‌‌های کاخ نیاوران محسوب می‌‌شد، به مکانی بلا استفاده تبدیل شد.

نهایتا پس از سال‌‌ها متروکی، این تالار در سال ۱۳۹۱ خورشیدی به برگزاری نمایشگاه‌‌های پارچه و لباس اختصاص داده شد. در حال حاضر بعضی از لباس‌‌های سلطنتی متعلق به فرح پهلوی و محمدرضا شاه پهلوی در این تالار نگهداری می‌‌شود. این لباس‌‌ها در زمان برگزاری نمایشگاه‌‌های لباس و پارچه به مکان دیگری منتقل شده و نهایتا بعد از اتمام مدت نمایشگاه به تالار آبی بازگردانده می‌‌شوند.

در بین لباس‌‌های سلطنتی که در این تالار نگهداری می‌‌شود لباس‌‌های سوزن‌‌دوزی شده‌‌ زیبایی دیده می‌‌شود. این لباس‌‌ها به سفارش فرح پهلوی در دهه ۵۰ خورشیدی توسط مهتاب نوروزی (سوزن‌‌دوز بلوچ) و سایر زنان سوزن‌‌دوز بلوچی دوخته و آماده شدند. فرح پهلوی برای حمایت از زنان بلوچ و نشان دادن صنایع دستی ایران از این لباس‌‌ها در مراسم‌‌های مختلف استفاده می‌‌کرد.

سالن غذاخوری کاخ نیاوران
سالن غذاخوری کاخ نیاوران

سالن غذاخوری کاخ نیاوران

در سالن غذاخوری کاخ نیاوران ظروف سفارشی خاندان پهلوی دیده می‌‌شود. این ظروف ساخت کشورهای مختلفی اعم از فرانسه، چکسلواکی و آلمان است. یکی از این ظروف از جنس نقره است و متعلق به قرن ۱۹ میلادی بریتانیای کبیر است.

نیم طبقه و طبقه دوم کاخ نیاوران
نیم طبقه و طبقه دوم

نیم طبقه دوم کاخ نیاوران

همانطور که گفته شد در نیم طبقه دوم کاخ نیاوران اتاق خواب لیلا پهلوی فرزند محمدرضا شاه پهلوی و فرح پهلوی، در کنار اتاق کار فرح پهلوی قرار دارد. از برجسته‌‌ترین آثاری که در این طبقه نگهداری می‌‌شود می‌‌توان به تندیس بودایی اشاره کرد که متعلق به قرن سوم میلادی است. در کنار آثار هنری چند مورد از لباس‌‌های محمدرضا شاه پهلوی نیز در این قسمت نگهداری می‌‌شود.

طبقه دوم کاخ نیاوران
طبقه دوم کاخ نیاوران

طبقه دوم کاخ نیاوران

بعد از شرح قسمت‌‌های مختلف کاخ نیاوران وقت آن است تا طبقه دوم این کاخ را بررسی کنیم. برجسته‌‌ترین آثار طبقه دوم کاخ نیاوران: تابلو نقاشی اثر ژان مارک ناتیه (نقاش فرانسوی)، میز تحریر ساخته شده به سبک لویی شانزدهم متعلق به قرن ۱۸ فرانسه در اتاق استراحت نیمروزی محمدرضا شاه پهلوی و تابلو نقاشی اثر عباس کاتوزیان (نقاش ایرانی) در اتاق خواب فرحناز پهلوی را شامل می‌‌شود.

اتاق خواب فرخناز
اتاق خواب فرخناز
اتاق نشیمن طبقه دوم
اتاق نشیمن طبقه دوم
اتاق لباس فرحناز
اتاق لباس فرحناز
اتاق ندیمه علیرضا و فرحناز
اتاق ندیمه علیرضا و فرحناز

در اتاق مطالعه علیرضا پهلوی هم یک ماکت دریایی متعلق به سال ۱۹۷۶ میلادی فرانسه در کنار پلاک‌‌های نیروی دریایی دوران پهلوی دیده می‌‌شود. در اتاق نشیمن خصوصی کاخ نیاوران که به پذیرایی از مهمانان خانوادگی و خصوصی خاندان پهلوی اختصاص داشت یک تابلو نقاشی رنگ روغن دیده می‌‌شود که چهره فرح پهلوی در کنار رضا پهلوی و فرحناز پهلوی را به تصویر کشیده است.

حمام و توالت اتاق علیرضا
حمام و توالت اتاق علیرضا
اتاق آرایش فرح پهلوی
اتاق آرایش فرح پهلوی
اتاق لباس فرح پهلوی
اتاق لباس فرح پهلوی
اتاق مطالعه فرخناز
اتاق خواب فرخناز

جالب است بدانید که کلیه وسایل اتاق خواب محمدرضا شاه پهلوی و فرح پهلوی (به غیر از فرش‌‌های دستبافت تبریزی و کاشانی) ساخت کشور فرانسه است. در اتاق لباس کاخ نیاوران هم که متعلق به فرح پهلوی بوده است لباس‌‌های وی به نمایش گذاشته شده است. در اتاق آرایش فرح پهلوی نیز همچنان لوازم شخصی وی نگهداری می‌‌شود و قابل بازدید است.

کتابخانه

کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران

در کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران که به نام کتابخانه اختصاصی فرح پهلوی نیز شناخته می‌‌شود آثار هنرمندان سرشناسی مانند: خوان میرو فرا (نقاش و مجسمه‌ساز اسپانیایی)،  منوچهر یکتایی (نقاش ایرانی)، مسعود عربشاهی (نقاش و مجسمه‌‌ساز ایرانی)، آرماند پیر فرناندز مشهور به آرمان (نقاش و مجسمه‌‌ساز فرانسوی)، پرویز تناولی (نقاش و مجسمه‌‌ساز ایرانی)، سزار بالداچینی (نقاش و مجسمه‌‌ساز فرانسوی)، ابوالقاسم سعیدی (نقاش ایرانی)، آرنالدو پومودورو (مجسمه‌‌ساز ایتالیایی) و محمد مدبر (نقاش ایرانی) نگهداری می‌‌شود.

علاوه بر این آثار در این کتابخانه حدود ۲۳۰۰۰ کتاب با موضوعات مختلفی مانند: هنر ملل، ادبیات، تاریخ و باستان‌‌شناسی نیز دیده می‌‌شود که توجه بازدیدکنندگان اهل فرهنگ را به خود جلب می‌‌کند. نکته جالب توجه در مورد کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران این است که کتاب‌‌های چاپ اولی و کمیاب زیادی در کنار کتاب‌‌های دیگر مجموعه نگهداری می‌‌شود.

در کنار بعضی از کتاب‌‌های این مجموعه که قدمت آن‌‌ها به قرن هجدهم و نوزدهم میلادی می‌‌رسد کتاب‌‌های اشخاص نام‌‌داری مانند: منوچهر آتشی (روزنامه‌نگار و شاعر)، جواهر لعل نهرو (رهبر و نخست وزیر هند)، رخشنده اعتصامی مشهور به پروین اعتصامی (شاعر) و جان اف. کندی (رئیس جمهور آمریکا) به صورت اهدایی در کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران دیده می‌‌شود. محمدشفیع شیرازی مشهور به وصال شیرازی (شاعر و خوشنویس)، احمد بن شمس‌الدین محمد نیریزی مشهور به سلطانی (خوشنویس دوره صفویان) و میر علی سادات حسینی هروی مشهور به میرجان (خوشنویس) از جمله افرادی هستند که کتاب‌‌های نسخه خطی آن‌‌ها درکتابخانه نیاوران در معرض نمایش عموم گذاشته شده است.

کتابخانه
کتابخانه

معماری کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران

طراحی و معماری کتابخانه اختصاصی کاخ نیاوران به عهده عبدالعزیز فرمانفرمائیان (معمار ورزشگاه آزادی) بود. این کتابخانه در سال ۱۳۵۵ خورشیدی ساخته شد. ساختمان کتابخانه اختصاصی با مساحت ۷۷۰ مترمربعی در دو طبقه مجزا به علاوه یک زیرزمین گسترش داده شده است. عناصر سنگ و شیشه عنصرهای غالب استفاده شده در این بنا هستند. در سطح گسترده‌‌ای از فضای داخلی کتابخانه نیز از برنز و شیشه استفاده شده است که نشان از معماری مدرن این بنا دارد.

کاخ صاحبقرانیه
کاخ صاحبقرانیه

کاخ صاحبقرانیه کاخ نیاوران

در مجموعه کاخ نیاوران کاخ دیگری به نام صاحبقرانیه قرار دارد که نظر همه‌‌ گردشگران این مجموعه را به خود جلب می‌‌کند. قدمت کاخ صاحبقرانیه کاخ نیاوران به سال ۱۲۲۹ خورشیدی بر می‌‌گردد. این کاخ که در دوران حکومت ناصرالدین‌ شاه قاجار بنا شد شامل بخش‌‌های مختلفی می‌‌شود که تالار آینه، حوضخانه، حرم‌سرا، سالن مذاکرات نظامی و عکسخانه را در بر می‌‌گیرد.

دلیل نامگذاری این کاخ به نام صاحبقرانیه این است که ناصرالدین‌شاه قاجار پس از ۳۱ سال حکومت بر ایران لقب “صاحبقران” را برای خود برگزید و نام کاخ ساخته شده به دستور خود را صاحبقرانیه گذاشت. قبل از ناصرالدین‌شاه قاجار شاهان دیگری مانند نادر شاه و شاه عباس دوم از سلسله افشاریه و صفویه این عنوان را برای خود برگزیدند.

تاریخچه کاخ صاحبقرانیه کاخ نیاوران

تاریخچه کاخ صاحبقرانیه کاخ نیاوران از زمان مرگ محمد شاه قاجار آغاز شد. بعد از محمد شاه قاجار فرزند ارشد او یعنی ناصرالدین شاه قاجار حکومت را به دست گرفت. او به رئیس تشریفات وقت دستور داد تا در نزدیکی پایتخت؛ خطه ییلاقی خوش آب و هوایی پیدا کند. به همین منظور رئیس تشریفات محلی در نیاوران امروزی را انتخاب کرد تا در آن کاخی ساخته شود و ناصرالدین شاه قاجار بتواند تابستان خود را در آن بگذراند.

این کاخ “صاحبقرانیه” نام گرفت و توسط حاج علی‌‌خان مقدم مراغه‌ای (علی‌خان حاجب‌الدوله) در دو طبقه مجزا ساخته شد. ناصرالدین شاه قاجار یک تا دو ماه از سال خود را در کاخ صاحبقرانیه می‌‌گذراند و بقیه روزهای تابستان را در قصر قاجار، باغ شاه و عشرت آباد اقامت داشت.

پس از کشته شدن ناصرالدین شاه قاجار این کاخ در اختیار مظفرالدین شاه قاجار قرار گرفت. یکی از تغییرات مهمی که مظفرالدین شاه قاجار روی کاخ صاحبقرانیه اعمال کرد محدود کردن حرمسرای ساخت پدرش بود. همچنین بر خلاف خواست و تلاش صدراعظم‌‌اش فرمان مشروطیت را در حیاط همین کاخ امضا کرد. پس از برکناری خاندان قاجار و شروع سلطنت رضا خان پهلوی، کاخ صاحبقرانیه تبدیل به مکانی بلااستفاده و متروکه شد.

دلیل این امر آن بود که رضا شاه پهلوی ترجیح میداد تا در کاخ‌‌های ساخته شده به دست خودش اقامت کند. او شروع به ساختن کاخ‌‌های مجموعه سعدآباد کرد و برای اقامت از همان کاخ‌‌ها استفاده می‌‌کرد. در سال ۱۳۱۸ خورشیدی کاخ صاحبقرانیه برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی با همسر اولش فوزیه احمد فواد مرمت و تعمیر شد.

از جمله تغییراتی که طی ۸ ماه در این کاخ اعمال شد می‌‌توان به تعویض مبلمان، کاغذ کردن دیوارها با کاغذ دیواری‌‌های اروپایی، تهیه سرویس پذیرایی برای سفره‌‌خانه، تعویض فرش‌‌های کاخ با فرش‌‌های کاخ گلستان و تخریب دیوار مابین حرمسرا و دیوانخانه اشاره کرد. جالب است بدانید که با وجود همه‌‌ی این تلاش‌‌ها مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه احمد فواد در کاخ صاحبقرانیه برگزار نشد.

هر چند این کاخ به مکانی درخور برای برگزاری مراسم عروسی آن‌‌ها تبدیل شده بود اما سرمای سال ۱۳۱۸ خورشیدی بسیار شدید بود. به همین دلیل امکان برگزاری جشن عروسی در این کاخ مهیا نشد و در مکان دیگری انجام گرفت. تغییرات کاخ صاحبقرانیه در همین جا به پایان نمی‌‌رسد. فرح پهلوی تغییرات بعدی را روی این کاخ اعمال کرد.

از جمله این تغییرات می‌‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:

• تبدیل طبقه دوم کاخ صاحبقرانیه به محل کار محمدرضا شاه پهلوی

• آماده سازی حوض‌‌خانه کاخ برای پذیرایی از مهمانان خصوصی

• مزین کردن درها و پنجره‌‌ها به شیشه‌‌های رنگی

• تعویض شیشه‌‌ پنجره‌‌های سالن مذاکرات نظامی با شیشه‌‌های ضد گلوله

• آکوستیک کردن سالن مذاکرات نظامی برای بیرون نرفتن صدا

بعد از انقلاب ۵۷، بنای کاخ صاحبقرانیه و وسایل داخل آن ثبت و ضبط شد. مجددا این کاخ در سال ۱۳۷۴ خورشیدی مورد تعمیر و مرمت قرار گرفت. پس از اتمام مرمت بنای کاخ، قالی‌‌ها، آینه کاری‌‌ها و گچ بری‌‌ها، درهای آن تحت عنوان موزه به روی عموم باز شد. جالب است بدانید که فیلم‌‌ها و سریال‌‌های معروفی مانند قهوه تلخ، کمال‌الملک، کوچک جنگلی و دلشدگان در کاخ صاحبقرانیه فیلم‌‌برداری شده‌‌اند.

کاخ صاحبقرانیه
کاخ صاحبقرانیه
کاخ صاحبقرانیه
کاخ صاحبقرانیه

معماری کاخ صاحبقرانیه کاخ نیاوران

معماری اصلی کاخ صاحبقرانیه کاخ نیاوران در زمان ساخت بنا توسط ناصرالدین شاه قاجار انجام گرفت و بعد از آن طی مرمت‌‌ها و بازسازی‌‌ها تنها تغییرات کوچکی روی قسمت‌‌های مختلف کاخ اعمال شد. به همین دلیل معماری اصلی آن دست نخورده باقی ماند. کاخ صاحبقرانیه از کاخ اصلی، اندرونی و حرمسرا تشکیل شده است. به دستور ناصرالدین شاه قاجار در این کاخ یک ایوان بزرگ نیز برای حرمسرا ساخته شد.

خود حرمسرا نیز دارای ۴۰ تا ۵۰ ساختمان مجزا بود که در هر ساختمان ۴ اتاق برای اقامت همسران ناصرالدین شاه قاجار تعبیه شده بود. حوض‌‌خانه‌‌ای نیز در زیر کاخ اصلی دیده می‌‌شود که ورودی حرمسرا در آن قرار دارد. جالب است بدانید که حرمسرای ناصرالدین شاه قاجار در حال حاضر وجود ندارد.

زیرا شاهان بعد از ناصرالدین شاه قاجار حرمسرا را محدود کردند تا نهایتا کل آن به دست رضا شاه پهلوی نابود شد. در بین قسمت‌‌های مختلف کاخ، حوض‌‌خانه و تالار آینه از معماری متمایزی نسبت به سایر قسمت‌‌ها برخوردارند. تزئینات به کار رفته در این قسمت‌‌ها بسیار چشم‌‌نواز است و حس سلطنتی بودن را به خوبی منتقل می‌‌کند. در میان حوضخانه حوضی قرار دارد که دور تا دور آن مبلمان سفارشی سلطنتی چیده شده است. این مبلمان در زمان محمدرضا شاه پهلوی و توسط فرح پهلوی به این قسمت اضافه شد. تابلو حوض‌خانه صاحبقرانیه که توسط محمد غفاری مشهور به کمال‌الملک کشیده شده نیز در حوض‌‌خانه صاحبقرانیه نگهداری می‌‌شود. این تابلو یکی از برجسته‌‌ترین و معروف‌‌ترین آثار کمال الملک است.

تالار آینه کاخ صاحبقرانیه به نام تالار جهان‌نما نیز شناخته می‌‌شود. این تالار معمولا با تالار آینه کاخ گلستان اشتباه گرفته می‌‌شود در حالی که تالار آینه کاخ صاحبقرانیه به مراتب بزرگ‌‌تر از تالار آینه کاخ گلستان است. یکی از ویژگی‌‌های متفاوت این تالار که آن را از تالار آینه کاخ گلستان متمایز می‌‌کند، پنجره‌‌های آن است.

یکی از پنجره‌‌های تالار آینه کاخ صاحبقرانیه به سمت شمال تهران و رشته کوه‌‌های البرز باز می‌‌شود و دیگری به سمت جنوب تهران قرار گرفته است. قالی‌‌های دستبافت کرمان و تبریز، اسلحه‌‌های قدیمی متعلق به دوران قاجار و میز کار محمدرضا شاه پهلوی از نمونه آثاری هستند که در این تالار نگهداری می‌‌شود. دیگر بخش‌‌های کاخ صاحبقرانیه شامل عکاسخانه، چایخانه و دندانپزشکی محمدرضا شاه پهلوی می‌‌شود.

موزه جهان‌نما
موزه جهان‌نما | منبع

موزه جهان‌نما کاخ نیاوران

در موزه جهان‌نما کاخ نیاوران آثار ارزشمندی که توسط فرح پهلوی خریده شده بودند یا به وی اهدا شده بودند، نگهداری می‌‌شود. این موزه به منظور نمایش این آثار در سال ۱۳۵۵ خورشیدی بنا شد. موزه جهان‌نما در یک طبقه همکف چهار سالنی و یک طبقه زیرزمین یک سالنی گسترش داده شده است. این موزه به منظور مرمت و استحکام سازی در سال ۱۳۸۳ خورشیدی موقتا تعطیل شد. طی این مرمت سیستم الکتریکی موزه جهان‌نما کاملا تعویض شد. همچنین نورپردازی و سیستم تهویه مطابق با استانداردهای موزه انجام گرفت؛ تا به آثار نگهداری شده آسیبی وارد نشود.

اثر پابلو پیکاسو در موزه جهان‌نما
اثر پابلو پیکاسو در موزه جهان‌نما
سقف چوبی با نقش گل و مرغ موزه جهان‌نما
سقف چوبی با نقش گل و مرغ موزه جهان‌نما
اثر پیر آگوست رنوار در موزه جهان‌نما
اثر پیر آگوست رنوار در موزه جهان‌نما
اثر استیونسون در موزه جهان‌نما
اثر استیونسون در موزه جهان‌نما

آثار موزه جهان‌نما کاخ نیاوران

آثار موزه جهان‌نما کاخ نیاوران شامل آثار پیش از تاریخ و آثار هنری معاصر می‌‌شود. آثار پیش از تاریخ این موزه متعلق به فرهنگ‌‌ها و تمدن‌‌های مختلفی مانند مصر باستان است. همچنین آثاری مربوط به قبل از کشف قاره آمریکا نیز در این موزه نگهداری می‌‌شود که متعلق به سرخ پوستانی بوده که قبل از ورود اروپاییان به این قاره در آمریکا ساکن بودند.

اثر جاکومتی در موزه جهان‌نما
اثر جاکومتی در موزه جهان‌نما
اثر مودیلیانی در موزه جهان‌نما
اثر مودیلیانی در موزه جهان‌نما

آثاری مربوط به دوره‌‌های مختلف ایران باستان هم در این موزه دیده می‌‌شود که از بین آن‌‌ها می‌‌توان به سفال‌‌های املش گیلان اشاره کرد. بخش آثار هنری معاصر موزه جهان نما در واقع آثار هنری تجسمی معاصر را در خود جای داده است. در این بخش آثار هنرمندان بزرگ ایرانی و خارجی بسیاری به نمایش در آمده است.

آثار هنرمندان خارجی و بین المللی این موزه شامل آثار پابلو پیکاسو (نقاش اسپانیایی)، آمادئو کلمنته مودیلیانی (نقاش و مجسمه‌ساز یهودی‌)، اوژن آنری پل گوگن (نقاش و مجسمه‌ساز فرانسوی)، سالوادور فلیپه ژاسینتو دالی دومنک مشهور به سالوادور دالی (نقاش اسپانیایی)، ژرژ براک(نقاش و مجسمه‌ساز فرانسوی) و خیلی‌‌های دیگر می‌‌شود.

همچنین آثار هنرمندان ایرانی نظیر لیلی متین دفتری (نقاش)، پرویز تناولی (نقاش و مجسمه‌ساز)، سهراب سپهری (نقاش و شاعر)، سید علی طباطبایی مشهور به ژازه تباتبایی (نقاش و مجسمه‌ساز) و سیراک ملکونیان (نقاش) در این موزه به نمایش گذاشته شده است. سقف این موزه نیز به خودی خود یک اثر هنری محسوب می‌‌شود. این سقف چوبی که در قسمت میانی موزه تعبیه شده، با نقش گل و مرغ به شکل خیره کننده‌‌ای تزئین شده است.

کوشک احمد شاهی
کوشک احمد شاهی

کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران

کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران کوچک‌‌ترین بنای موجود در مجموعه نیاوران است. با توجه به اسم کوشک احمدشاهی گمان می‌‌رود که این بنا متعلق به دوران حکومت آخرین شاه قاجار یعنی احمد شاه قاجار ‌‌باشد، اما هیچ سند تاریخی مبنی بر تایید این ادعا وجود ندارد. بعضا می‌‌گویند که احمدشاه قاجار این عمارت را برای زنی با تبار گرجی ساخته است. اما برای این ادعا نیز سند تاریخی وجود ندارد.

به طور کلی از کوشک احمدشاهی به عنوان استراحتگاه ییلاقی احمدشاه قاجار نیز یاد می‌‌شود. اما متاسفانه در این مورد نیز مدرکی در دست نیست. تنها اطلاعات معتبر و مستندی که در مورد این بنای تاریخی برجسته در دست است این است که این عمارت در اواخر دوران قاجار ساخته شده است.

جالب است بدانید که در حال حاضر کوشک احمدشاهی تحت عنوان موزه فعالیت می‌‌کند و در آن آثار ارزشمندی نظیر سنگ کره ماه نگهداری می‌‌شود. این سنگ در دوران پهلوی اول، توسط ریچارد میلهوس نیکسون (رئیس جمهور آمریکا در سال‌‌های ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۴) به رضا شاه پهلوی هدیه داده شد. آثار دیگری در بخش‌‌های مختلف کوشک احمدشاهی نظیر اتاق آجودان، اتاق مطالعه، اتاق غذاخوری، اتاق موسیقی، اتاق خواب و کتابخانه نیز نگهداری می‌‌شود که در ادامه به توضیح مجزا هر یک از آن‌‌ها خواهیم پرداخت.

سنگ کره ماه کوشک احمد شاهی
سنگ کره ماه کوشک احمد شاهی

 تاریخچه کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران

تاریخچه کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران سه دوره مختلف را در بر می‌‌گیرد که شامل دوران قاجار، دوران حکومت رضا شاه پهلوی و دوران حکومت محمدرضا شاه پهلوی می‌‌شود. همانطور که گفته شد این بنا در اواخر دوران قاجار ساخته شد. پس از دوران قاجار و روی کار آمدن رضا شاه پهلوی برای سال‌‌های متوالی توجه‌‌ای به کوشک احمدشاهی نشد.

نهایتا این عمارت متروک در سال ۱۳۱۸ خورشیدی مورد توجه قرار گرفت. هنگامی که به دستور رضا شاه پهلوی کاخ صاحبقرانیه به منظور برگزاری مراسم عروسی محمدرضا پهلوی با فوزیه احمد فواد مورد تعمیر و مرمت قرار گرفت روی کوشک احمدشاهی نیز تغییراتی اعمال شد. به احتمال زیاد این تغییرات تنها در فضای داخلی عمارت صورت گرفته است زیرا اثری از چند و چون آن باقی نمانده است.

به همین دلیل کارشناسان نمی‌‌توانند به شکل دقیقی بگویند که کوشک احمدشاهی قبل از اعمال این تغییرات دقیقا به چه شکل بوده است. از اوایل دهه بیست خورشیدی یعنی بعد از مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه احمد فواد که در مکان دیگری برگزار شد تا زمان برپایی مجموعه نیاوران توسط محمدرضا شاه پهلوی کوشک احمدشاهی مجددا تبدیل به عمارتی متروک و بلااستفاده شد.

پس از ساخت کاخ نیاوران و مرمت کاخ صاحبقرانیه، کوشک احمدشاهی به دست معماران فرانسوی سپرده شد تا آن را برای اقامت ولیعهد رضا پهلوی آماده کنند. به این منظور یک سرویس بهداشتی به این بنا اضافه شد و همچنین محل قرارگیری پلکان تغییر داده شد تا به محل مناسب‌‌تری برای دورهمی‌‌های خانوادگی و خصوصی تبدیل شود.

این عمارت تا زمان انقلاب ۵۷ محل اقامت ولیعهد رضا پهلوی باقی ماند. بعد از آن تا حدود ۱۰ سال درهایش بسته شد. مجددا از سال ۱۳۶۸ خورشیدی تا سال ۱۳۷۶ خوشیدی درهای آن باز شد و از آن به عنوان مکانی برای نگهداری از وسایل به جا مانده از خانواده‌‌ی پهلوی استفاده شد. در سال ۱۳۷۵ خورشیدی ضمن استحکام سازی کوشک احمدشاهی تغییراتی روی بعضی از قسمت‌‌های این عمارت اعمال شد. طی این تغییر و بازسازی آشپزخانه و سرویس بهداشتی عمارت به موزه اسناد به جا مانده از دوران قاجار تبدیل شد. پس از سال‌‌ها بازدید از کوشک احمدشاهی به وسیله همین قسمت از عمارت در سال ۱۳۷۹ خورشیدی آزاد اعلام شد.

کوشک احمد شاهی
کوشک احمد شاهی
کوشک احمد شاهی
نمای پشتی کوشک
کوشک احمد شاهی

معماری کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران

کوشک احمدشاهی دارای مساحت ۸۰۰ متری است که در دو طبقه مجزا گسترش داده شده است. در نمای بیرونی این عمارت که روی سطح شیبدار بنا شده است؛ ایوانی بزرگ دیده می‌‌شود. این ایوان مشخصه برجسته معماری کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران است و این عمارت را از سایر عمارت ها متمایز می‌‌کند. وجود این ایوان باعث شده تا این بنا به عنوان کاخی ییلاقی شناخته شود.

در نزدیکی کوشک احمدشاهی حوضی قرار دارد. زمین بستر این حوض با زمین بستر کوشک احمدشاهی دارای اختلاف سطح است. به این معنی که سطح قرارگیری حوض پایین‌‌تر از سطح قرارگیری عمارت است. در صورتی که این حوض پر آب باشد اختلاف سطح قرارگیری آن از کوشک احمدشاهی باعث می‌‌شود تا انعکاس تصویر عمارت در آن نمایان شود.

در گذشته این حوض محل عبور آب‌‌های سرازیر شده از کوه‌‌های البرز بود. به این منظور قناتی در باغ نیاوران قرار داشت که آب‌‌های جاری شده از رشته کوه‌‌های البرز به سمت آن هدایت می‌‌شدند. این آب‌‌ها پس از گذر از قنات باغ و عبور از حوض کوشک احمدشاهی به سمت حوضخانه کاخ صاحبقرانیه جاری شده و آن را پرآب می‌‌کرد. در حال حاضر مسیر جاری شدن آب‌‌ها تغییر پیدا کرده است تا آسیبی ناشی از رطوبت آب، به بناهای تاریخی و مهم مجموعه نیاوران وارد نشود. نمای بیرونی کوشک احمدشاهی با آجرهای کرم رنگ پوشیده شده است و امکان ورود به عمارت توسط پلکان کنار حوض در قسمت جنوب غربی آن مهیا شده است.

اتاق آجودان کوشک احمد شاهی
اتاق آجودان
اتاق غذاخوری کوشک احمد شاهی
اتاق غذاخوری
اتاق خواب کوشک احمد شاهی
اتاق خواب
اتاق مطالعه کوشک احمد شاهی
اتاق مطالعه

طبقه اول کوشک احمدشاهی دارای یک سرسرا با حوضی در میان آن است که ۶ اتاق را در اطراف خود جای داده است. طبقه دوم کوشک احمدشاهی دارای دو اتاق، یک ایوان و یک سالن موسیقی است که در میانه‌‌ی این طبقه قرار گرفته است. ایوان طبقه دوم عمارت با ستون‌‌های گچبری بری شده مزین و مستحکم شده است. تعداد کلی این ستون‌‌ها ۳۴ عدد است که ۶ تای آن به شکل چهارگوش و مابقی به صورت استوانه‌‌ای طراحی شده اند. در ادامه به توضیح قسمت‌‌های مختلف طبقات کوشک احمدشاهی می‌‌پردازیم. این توضیحات به شما در به دست آوردن دید کلی از آنچه قرار است طی بازدید از این عمارت ببینید کمک خواهد کرد. با ما همراه باشید.

اتاق خواب رضا پهلوی
اتاق خواب
آلات موسیقی کوشک احمد شاهی
آلات موسیقی
وسایل پیش‌آهنگی رضا پهلوی
وسایل پیش‌آهنگی
اتاق آجودان کوشک احمد شاهی
اتاق آجودان

طبقه اول کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران

در طبقه اول کوشک احمدشاهی قسمت‌‌های مختلفی تحت عنوان اتاق مطالعه ولیعهد رضا پهلوی، اتاق خواب ولیعهد، سالن غذاخوری و اتاق آجودان قابل بازدید است. هر کدام از این قسمت‌‌ها شامل آثار تاریخی، پرتره‌‌های خاندان پهلوی و وسایل شخصی ولیعهد است. از برجسته‌‌ترین آثاری که در قسمت مشترک طبقه اول کوشک احمدشاهی به نمایش درآمده است می‌‌توان به تیر و کمانی با ظاهر باستانی ساخته شده در سال ۱۹۷۰ میلادی، پرتره پاستل ولیعهد رضا پهلوی و چاپ سوم کتاب دخترک دریا در سال ۱۳۵۴ خورشیدی که تصویرسازی و ترجمه آن را فرح پهلوی به عهده داشت، اشاره کرد. بخش دیگر کوشک که لازم است به آن بپردازیم اتاق مطالعه ولیعهد است. این اتاق دارای دکوراسیون متفاوت و خاصی است.

رنگ غالب استفاده شده در اتاق مطالعه وی رنگ سفید است که با استفاده از مبلمان، میز و پرده سفید نمود پیدا کرده است. اکثر آثاری که در این اتاق نگهداری می‌‌شود به نحوی مربوط به ولیعهد رضا پهلوی می‌‌شود که از دوران طفولیت تا جوانی او را در بر می‌‌گیرد. برای مثال نقاشی‌‌های دوران طفولیت، گواهی پایان تحصیلات مرحله اول تعلیمات عمومی، تقدیرنامه‌‌ای به مناسبت اولین پرواز مستقل و تصاویر متعدد او از جمله اشیایی است که در این اتاق دیده می‌‌شود. همانطور که پیش‌‌تر گفته شد در کوشک احمدشاهی سنگی از کره ماه نگهداری می‌‌شود که هدیه ریچارد نیکسون رئیس جمهور آمریکا به رضا شاه پهلوی بود. این سنگ در اتاق خواب ولیعهد رضا پهلوی نگهداری می‌‌شود.

در این اتاق ویترینی از انواع سنگ‌‌های تزئینی وجود دارد که سنگ ماه هم در آن دیده می‌‌شود. سایر سنگ‌‌های نگهداری شده نیز توسط ولیعهد جمع‌‌آوری شده است که نشان‌‌دهنده علاقه وی به انواع سنگ‌‌‌‌های کلکسیونی است. کنار کلکسیون سنگ ولیعهد اشیا دیگری هم در این اتاق نگهداری می‌‌شود که در برگیرنده مدارک پیشاهنگی و وسایل شخصی وی است. اتاق غذاخوری کوشک احمدشاهی بخش دیگر این عمارت است که اشیا متعددی را از کشورهای مختلف در خود جای داده است. اشیا برجسته این اتاق شامل سرویس غذاخوری کشور فرانسه، جعبه چوبی کشور هند، چای‌‌خوری کشور مجارستان و پاراوان کشور اندونزی می‌‌شود. نهایتا آخرین قسمت از توضیحات بخش‌‌های مختلف طبقه اول کوشک احمدشاهی را اتاق آجودان به خود اختصاص می‌‌دهد.

در واقع اتاق آجودان کوشک احمدشاهی متعلق به افسری بوده که اصطلاحا او را آجودان می‌‌خواندند. این آجودان در خدمت شخص ولیعهد رضا پهلوی بود و وظیفه رسیدگی به امور شخصی وی را به عهده داشت. در این اتاق مانند اتاق غذاخوری وسایلی نگهداری می‌‌شود که هر کدام متعلق به کشورهای مختلفی مانند ایتالیا، چکسلواکی و چین است. نقاشی ارزنده‌‌ای از منیر شاهرودی فرمانفرمائیان نقاش برجسته و مشهور ایرانی نیز در اتاق آجودان در معرض نمایش عموم گذاشته شده است. جالب است بدانید که در کوشک احمدشاهی برای نمایش تصاویر و آثار باقی مانده از احمدشاه قاجار هم فضایی در نظر گرفته شده است که می‌‌تواند توجه هر بازدیدکننده‌‌ای را به خود جلب کند.

از نمونه آثاری که در این بخش نگهداری می‌‌شود می‌‌توان به: عکس‌‌های دوران طفولیت تا بزرگسالی احمد شاه قاجار، دست نوشته‌‌های به جا مانده از وی، آلات موسیقی و پاپوش‌‌های دوران قاجار اشاره کرد.

طبقه دوم کوشک احمد شاهی
طبقه دوم کوشک احمد شاهی

طبقه دوم کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران

در طبقه دوم کوشک احمدشاهی کاخ نیاوران که به نام اتاق موسیقی نیز شناخته می‌‌شود آلات موسیقی و سازهای مدرن و سنتی بسیار جالبی دیده می‌‌شود. از برجسته‌‌ترین آن‌‌ها می‌‌توان به سازهای باستانی و سنتی غرب آفریقا و کشور ترکیه اشاره کرد. سازهای مدرنی مانند گیتار ساخت کشور رومانی در سال ۱۹۷۰ ، پیانو و درام نیز در این اتاق نگهداری می‌‌شود. در زمان محمدرضا شاه پهلوی معمولا از طبقه دوم این عمارت برای دورهمی‌‌های خانوادگی استفاده می‌‌شد. این امر به دلیل وجود ایوان گسترده و منظره چشم‌‌نواز آن امری عادی به نظر می‌‌رسد. در آن دوران برای نشستن در ایوان کوشک احمدشاهی مبلمانی نیز در ایوان تدارک دیده شده بود. بازدید از این طبقه ممکن نیست.

رولزرويس فانتوم موزه خودرو
رولزرويس فانتوم
موزه خودروهای کاخ نیاوران
موزه خودروهای کاخ نیاوران
موزه خودروهای کاخ نیاوران

موزه خودروهای کاخ نیاوران

در سال ۱۳۹۱ خورشیدی موزه خودروهای کاخ نیاوران در این مجموعه افتتاح شد. محلی که برای نمایشگاه این موزه در نظر گرفته شد گاراژ کاخ نیاوران بود. این گاراژ در زمان پهلوی دوم برای پارک وسایل نقلیه خانواده پهلوی استفاده می‌‌شد. در حال حاضر موزه خودروهای اختصاصی کاخ نیاوران با وسعت ۲۰۰ مترمربع محل نمایش اتومبیل‌‌ها و موتور سیکلت‌‌های مختص به خانواده پهلوی دوم است. در کنار این وسایل نقلیه، در این موزه که در ۵۰۰ متری کاخ نیاوران قرار دارد ماکت‌‌های اتومبیل و موتورسیکلت‌‌های متعددی نیز نگهداری می‌‌شود. دو اتومبیل رولزرويس فانتوم ۱۹۶۶ و رولزرويس فانتوم ۱۹۷۷ نیز از نمونه خودروهای سلطنتی این مجموعه هستند.

باغ کتیبه‌‌ها کاخ نیاوران
باغ کتیبه‌ها کاخ نیاوران

باغ کتیبه‌ ها کاخ نیاوران

باغ کتیبه‌‌های کاخ نیاوران یک نمایشگاه دائمی است که در فضای باز محوطه نیاوران قرار دارد. در این باغ ۴۳ کتیبه سنگی مشابه به نمونه‌‌های اصلی کتیبه‌‌های باستانی در معرض نمایش عموم است. این کتیبه‌‌ها در ابعاد یک متر در یک متر ساخته شده اند و نقش برجسته و خطوط حکاکی شده روی آن‌‌ها دوره‌‌های مختلف تاریخ ایران را در بر می‌‌گیرد. این دوره‌‌های تاریخی شامل دوران پیش از تاریخ، سومریان، مادها، آشوریان، هخامنشی، اشکانی، ساسانی و اسلامی می‌‌شود که خطوطی مانند هیروگلیف مصری، اوراتی، پارسی باستان، ایلامی و آرامی روی آن‌‌ها نقش بسته است. بار دیگر یادآور می‌‌شویم با اینکه این کتیبه‌‌ها بسیار مشابه نمونه اصلی کتیبه‌‌های باستانی هستند اما تنها نمونه‌‌های با کیفیت و مشابه آن‌‌ها محسوب می‌‌شوند.

به عنوان مثال در بین این نقش برجسته‌‌ها کتیبه‌‌های مشهوری مانند شاپور و اردشیر، کرتیر و شاپور یکم دیده می‌‌شود که نمونه اصلی هر سه آن‌‌ها در شهر شیراز قرار دارد. نمونه‌‌ی مشابه سنگ نگاره آنوبانی‌‌نی که متعلق به ۲۳۰۰ سال پیش از میلاد مسیح است و در سر پل ذهاب کرمانشاه قرار دارد نیز در این مجموعه دیده می‌‌شود. بازدید از این قسمت از کاخ نیاوران به همه‌‌ی اهالی تهران و مسافرانی که به این شهر سفر کرده‌اند پیشنهاد می‌‌شود. دلیل این پیشنهاد این است که بازدید از باغ کتیبه‌‌ها به مثابه بازدید از سنگ نگاره‌‌های باستانی شهرهای مختلف، آن هم به صورت یکجا است.

امکانات کاخ نیاوران

امکانات کاخ نیاوران تنها به موارد ذکر شده محدود نمی‌‌شود و امکانات رفاهی نیز در این مجموعه برای بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است. این امکانات شامل سرویس بهداشتی، کافه، رستوران، مرکز نگهداری اسناد و سالن برگزاری نمایشگاه‌‌های هنری می‌‌شود. در مرکز نگهداری اسناد علاوه بر نگهداری از مدارک به جا مانده از دوران پهلوی و مربوط به موزه، عکس‌‌های متعددی از خانواده پهلوی نیز دیده می‌‌شود. همچنین سالن برگزاری نمایشگاه‌‌های هنری کاخ نیاوران تا کنون میزبان گالری‌‌های هنری بسیاری بوده است. برای سهولت بازدید از این مجموعه ماشین صادر کننده خودکار بلیت هم در نزدیکی موزه‌‌ها تدارک دیده شده است.

سخن آخر

در این پست به معرفی کامل کاخ نیاوران پرداختیم؛ از جمله تاریخچه کاخ، معرفی عمارت‌های مجموعه، آدرس، نحوه دسترسی، ساعت کاری و قیمت بلیت. امیدواریم اطلاعات ارائه شده برای شما مفید باشد و بازدید خاطره‌انگیزی از کاخ نیاوران داشته باشید.

برچسب‌ها: جهان‌نما، صاحبقرانیه، قاجاریه، کاخ نیاوران