موزه مدرس
ورودی پولی

ایران از کهن‌ترین تمدن‌های جهان است که افراد زیادی در توسعه آن نقش داشته‌اند. این افراد بزرگ در ساخت بناهای زیبا و باشکوه نیز دخیل بوده‌اند که متاسفانه تعداد کمی از این عمارت‌های باشکوه باقی مانده‌است. خانه‌موزه مدرس یکی از این بناهای تاریخی جذاب است. این خانه از خانه‌های به سبک قاجاری تهران است. این خانه فقط دارای قدمت تاریخی نیست؛ بلکه مکانی سیاسی نیز محسوب می‌شود. بسیاری از خانه‌ها امروزه با سبک معماری جدید ساخته شده‌اند و شما به سختی می‌توانید خانه‌ای به سبک قدیمی پیدا کنید. اما باید بگوییم اگر قصد داشته باشید یک خانه با معماری و حال‌ و هوای قدیمی را مشاهده کنید؛ می‌توانید از خانه مدرس بازدید کنید. در ادامه با تهرانیکا همراه باشید.

خانه‌موزه مدرس کجاست؟

خانه‌موزه مدرس در محله امامزاده یحیی در منطقه ۱۲ و در آدرس خیابان امیرکبیرشرقی (امین حضور)، کوچه علیرضا جاویدی (گذر میرزامحمود وزیر)، بن‌بست مدرس، پلاک ۵ قرار دارد. این موزه در محدوده طرح ترافیک و در کوچه‌های تنگ و باریک و بدون جای پارک قرار دارد؛ برای همین پیشنهاد می‌کنیم برای رفتن به خانه‌موزه مدرس از حمل‌ و نقل عمومی استفاده کنید.

خانه‌موزه مدرس با مترو

ایستگاه بهارستانِ خط ۲ مترو، با ۱۵ دقیقه پیاده‌روی فاصله، نزدیک‌ترین ایستگاه مترو به خانه‌موزه مدرس است؛ همچنین ایستگاه امیرکبیرِ خط ۶ مترو، ۲۰ دقیقه پیاده تا موزه فاصله دارد.

درب ورودی موزه مدرس
درب ورودی موزه مدرس
راه‌پله ورودی تالار اصلی
راه‌پله ورودی تالار اصلی
حوض حیاط مرکزی
حیاط مرکزی موزه مدرس
حیاط مرکزی و تالار اصلی

بخش‌های مختلف خانه‌موزه مدرس

این خانه دارای فضاهای اندرونی و بیرونی است که به شیوه‌ای خلاقانه طراحی شده‌اند. برای سکونت ساکنین منزل بخش درونی طراحی شده بود. اما فضاهای مناسب برای تدریس و تفسیر در بخش بیرونی قرار داشته‌اند. همچنین در بخش بیرونی قسمت‌هایی برای ملاقات‌های مردمی درنظر گرفته شده بود.

طراحی این بخش ها به گونه‌ای صورت گرفته که همه آن‌ها در کنار حیاط مرکزی قرار داشته باشند. به‌علاوه هر کدام از این قسمت‌ها فضایی مستقل هستند اما با این حال به بخش‌های دیگر دسترسی دارند. بخش‌های مختلف اندرونی و بیرونی دارای ورودی‌های اختصاصی هستند اما به‌طورکلی ارتباط سه بخش اصلی خانه توسط حیاط مرکزی انجام می‌شود.

حیاط مرکزی خانه‌موزه مدرس

با قاطعیت می‌توان گفت یکی از جذاب‌ترین بخش‌های خانه مدرس حیاط‌های آن است. برای زیباسازی بیشتر و همچنین ایجاد حس سنتی، گلدان‌های زیبای شمعدانی در دورتادور حیاط این خانه قرار گرفته‌اند. این حیاط قبلا ایوانی بزرگ داشته‌است که در زمان مرمت به صورت کامل خراب شده و بجای آن راه‌پله‌‌ای که دارای نرده‌های آهنی است؛ گذاشته‌اند. این راه پله حیاط را به طبقه اصلی و داخلی بنا متصل می‌کند. در قسمت بالای راه‌پله یک درب با دو پنجره وجود دارد. در پشت این پنجره‌ و درب پرده‌های سفید رنگ و بسیار تمیزی نصب است. نمای حیاط با نمای قسمت‌های درونی سازه که سفید رنگ است فرق دارد.

گالری اصلی موزه

گالری اصلی موزه شهید مدرس در سه بخش طراحی شده است. هر کدام از این بخش‌ها آثار ارزشمندی را در خود جای داده‌اند. مراجعه کنندگان می توانند در بخش اول تصاویر و اسناد مختلفی را مشاهده کنند. شهید مدرس در زمان حیات مدتی به تبعید محکوم شد که این دوران برای او بسیار سخت بوده است. این اسناد موجود مربوط به دوران تبعید شهادت و ترور شهید مدرس است. اما در بخش دوم گالری اصلی زندگی شهید مدرس از کودکی تا بزرگسالی روایت و مورد بررسی قرار گرفته است. در آخرین بخش گالری اصلی تصاویر دوران پس از انقلاب اسلامی شهید مدرس وجود دارد.

حیاط دوم خانه مدرس

همانطور که می‌دانید این خانه فقط یک حیاط ندارد. حوضچه دایره‌ای شکل در درون حیاط دوم زیبایی آن را چندین برابر کرده است. نمای این قسمت نیز آجری بوده که مانند حیاط اصلی است. درختی بزرگ و قدیمی در وسط حیاط توجه هرکسی را به خود جلب می‌کند. در طراحی و تزیینات این بخش از گلدان‌های سفالی بهره گرفته شده است. شما می‌توانید یک راه‌پله را در این فضا مشاهده کنید. این راه‌پله نیز حیاط را به فضای دیگری متصل می‌کند. اگر شما به موزه مدرس مراجعه می‌کنید بهتر است که از تمام قسمت‌های آن ازجمله این حیاط زیبا دیدن کنید.

حوض‌های موزه مدرس

در ساخت بناهای زمان قاجار از حوض‌های مختلف استفاده می‌کرده‌اند. به سختی می‌توانید یک بنای تاریخی و باشکوه مربوط به آن زمان را پیدا کنید که یک حوض نداشته باشد. البته در طراحی خانه مدرس از حوض‌های متعددی استفاده شده‌است. به‌طور‌کلی این بنا دارای چهار حوض زیبا بوده‌است. اما امروزه حوض اصلی را به یک باغچه جدید و جذاب تبدیل کرده‌اند. با بتن حوض گرد قسمت شمالی را پر کرده و سپس بازسازی انجام داده‌اند.  

البته نباید از حوضی که در زیر زمین بنا است غافل شد. این حوض که در قسمت شربت خانه قرار دارد با سنگ‌های مرمر زیبایی ساخته شده است. حوض موجود در زیرزمین به نسبت کوچک بوده اما باز منجر به ایجاد فضایی سنتی در آن قسمت شده است.

حیاط دوم خانه مدرس
حیاط دوم
حیاط پشتی موزه مدرس
حیاط پشتی
بنیاد مدرس‌شناسی
بنیاد مدرس‌شناسی
گاری حیاط مرکزی موزه مدرس
گاری حیاط مرکزی

شربت‌خانه خانه‌موزه مدرس

‌معمولا برای بناهای تاریخی که بازدیدکنندگان فراوانی دارند امکانات خاصی در نظر می‌گیرند. خانه‌موزه مدرس نیز دارای یک شربت‌خانه فوق‌العاده زیبا در قسمت زیرزمین خانه است. فضای این مکان بسیار دنج و خنک بوده که می‌توان در آن به آرامش فراوانی رسید. در طراحی این محیط از حوض مدور زیبایی بهره گرفته شده، که دارای فواره‌ای کوچک و بسیار زیبا است. تا حد امکان تلاش شده که معماری این قسمت از خانه مدرس سنتی باشد. بر همین اساس شاهد هستیم که در شربت‌خانه تخت‌های سنتی دورتادور حوض چیده شده‌اند. به‌علاوه مراجعه کنندگان می‌توانند وسایل قدیمی مانند کوزه‌های سفالی استکان و سماور را در این محیط  مشاهده کنند.

البته نباید از تابلهای زیبای شربت‌خانه غافل شد این تابلوها داستان‌های شاهنامه را به تصویر می‌کشند. از نظر خدمات نیز کارکنان این بخش بسیار مودب بوده و با شما برخورد دوستانه‌ای دارند. در منوی شربت‌خانه می‌توانید تنوع بسیار بالایی را از انواع چای و دمنوش‌های گیاهی مشاهده کنید. به شما توصیه می‌کنیم بعد از بازدید از این موزه جذاب و دیدنی ‌حتما در قسمت شربت‌خانه مدتی استراحت کنید.

آثار خانه‌موزه مدرس

درون خانه مدرس آثار ارزشمندی نگهداری می‌شود بر همین مبنا است که آن را موزه مدرس می‌نامند. ارزش این آثار از لحاظ معنوی و قیمتی بسیار بالا بوده و در جمع‌آوری آن‌ها تلاش بسیاری شده است. بازدیدکنندگان می‌توانند از آن‌ها دیدن کنند.  قسمتی از خانه برای کتاب و مقالات شهید مدرس تعیین شده است. همچنین شما می‌توانید فعالیت‌های فرهنگی مدرس را نیز در همین قسمت مشاهده کنید. درون موزه بخشی به نام کتابخانه ملی وجود دارد که آثار شهید مدرس در آن قرار دارد. تعدادی کتاب‌های پژوهشی نیز در همین قسمت  موزه وجود دارد.

درون موزه مدرس قسمتی به‌عنوان مرکز مطالعات مدرس شناسی وجود دارد که پژوهشگران می‌توانند از آن نهایت استفاده را ببرد. اگر شما به کتاب‌خوانی علاقمند هستید از دیدن این بخش غافل نشوید. البته اگر زیاد اهل کتاب هم نباشید حضور در این فضا شما را به مطالعه مشتاق می‌کند. از دیگر آثار ارزشمند که در خانه مدرس وجود دارد می‌توان به ویترین تاریخی در تالار اصلی موزه اشاره کرد.

بازدیدکنندگان قادر هستند این ویترین را در قسمت اندرونی بنا مشاهده کنند. جالب است بدانید یک دست خط از شهید مدرس وجود دارد که علم و دانش را به فرزندان خود توصیه می‌کند. این دست خط نیز در موزه قرار دارد. پنجره‌های بسیار قدیمی این بنا هنوز قابل مشاهده هستند. قالی‌‌های فرسوده و سنتی در موزه قاب شده‌اند که سبک سنتی بنا را به‌خوبی نمایان می‌کنند.

دست‌خط مدرس
دست‌خط شهید مدرس
موزه مدرس
موزه مدرس
منبر موزه مدرس
منبر شهید مدرس
مجسمه مدرس و وثوق‌الدوله
مجسمه مدرس و وثوق‌الدوله

معماری خانه‌موزه مدرس

سبک معماری این بنا توجه هر مخاطبی را به خود جلب می‌کند؛ خانه مدرس به سبک دوره قاجار ساخته شده و دارای معماری سنتی و سبک قدیمی ایرانی است. در آن زمان خانه‌ها به گونه‌ای ساخته می‌شده‌اند که دارای حیاط‌های متعدد بوده‌اند‌. معماری این بنا نیز با پیروی سبک ساخته خانه‌ها در آن زمان دارای سه حیاط مرکزی است. دیگر مشخصه معماری آن زمان در نظر داشتن ورودی‌های متعدد برای ساختمان بوده که از همین حیث خانه مدرس دارای سه ورودی است. البته نباید از حوض که یک اصل اساسی در معماری خانه‌های قدیمی است غافل شد.

هم‌چنین راهروهای متعدد و جذابی نیز در خانه مدرس وجود دارد که قسمت‌های مختلف بنا را به هم وصل می‌کنند. در ساخت این خانه از تزیینات آجری ساده بهره گرفته شده است. البته این تزیینات با اینکه ساده هستند اما جلوه خاصی به این مکان داده‌اند. ازجمله این تزئینات آجری می‌توان به آجرکاری در قسمت‌های بالای سردرها و قطار بندی اشاره کرد. با اینکه سبک معماری این بنا به سال‌های بسیار دوری بازمی‌گردد اما هنوز خیلی کم پیش می‌آید بتوانید خانه‌ای با این جلال پیدا کنید.

در مرمت و بازسازی خانه‌موزه مدرس تغییرات زیادی داده شده‌است؛ مرمت‌گر این خانه علت این تغییرات را ویرانی و فرسایش بناها در زمان انبار کتاب بودن خانه بیان کرده‌است. تصاویر قبل از مرمت موزه مدرس این تغییرات را نشان می‌دهد؛ حذف ایوان اصلی حیاط اصلی خانه و افزودن پنجره‌های جدید به جای آن؛ قطع درخت کاج ۱۰ متری کهن، حذف ۴ درخت میوه و یک درخت کاج دیگر؛ حذف باغچه خانه و تغییر ستون‌های فلزی حیاط خلوت سمت کوچه به ستون‌های آجری؛ همچنین افزودن کاشی‌کاری جدیدی در محلی که قبلا ایوان خانه بوده‌است.

معماری بخش داخلی خانه مدرس

معماری بخش داخلی خانه مدرس در نوع خود منحصربه‌فرد است؛ باید بگوییم برای این معماری وقت بسیار زیادی گذاشته شده است. یک اتاق فوق‌العاده در این بنا وجود دارد که آن را به‌عنوان اتاق اصلی موزه می‌شناسند. هوای این خانه بسیار خنک است و این امر به دلیل ساختار و بافت دیوارها است. دیوارهای اتاق اصلی به رنگ سفید هستند اما ورودی این اتاق است که آن را خاص و جذاب می‌کند. یک درب چوبی با شیشه ‌ای ایستاده سنتی و قدیمی قسمت ورودی این اتاق را تشکیل داده‌اند. تاج‌های چوبی خاصی در ساخت بخش سردر دخیل هستند.

یکی از مشخصه‌های جذاب خانه‌های قاجاری گچ‌بری‌های ناب و زیبا بوده ‌است. در ساخت دیواره‌های اتاق نیز از گچ‌بری‌های ویژه‌ای بهره گرفته‌اند. نورپردازی قسمت درونی این بنا منجر شده که بتوان معماری آن را به‌صورت دقیق و بهتر مشاهده کرد. طراحی قسمت کف نیز بسیار ویژه صورت گرفته و بر آرامش‌ بخش بودن فضا افزوده است. در بخش داخلی این بنا نیز شاهد مرمت‌کاری‌های بسیار دقیقی بوده‌ایم. اگر قسمت‌های داخلی به این خوبی بازسازی نمی‌شد هیچ‌گاه نمی‌توانستیم از دیدن آن لذت ببریم.

پنجره خانه‌موزه مدرس
ایوان اندرونی خانه‌موزه مدرس
پنجره خانه‌موزه مدرس
ایوان تالار اصلی خانه مدرس قبل از مرمت
ایوان تالار اصلی خانه مدرس قبل از مرمت | ایسنا

تاریخچه خانه‌موزه مدرس

این خانه در محله تاریخی عودلاجان قرار دارد. از سرگذشت خانه پیش از مالکیت آیت‌الله مدرس اطلاع زیادی در دست نیست. روایتی این خانه را در گذشته خانه وزیرمختار (سفیر) فرانسه در ایران می‌داند؛ اما به دلایل زیر این روایت درست بنظر نمی‌رسد؛ خانه مدرس در اواسط کوچه مدرس قرار دارد؛ درحالیکه در نقشه منتشر شده کرشیش در سال ۱۲۳۷ شمسی، خانه‌باغ وزیرمختار در انتهای کوچه مدرس (حاج‌علی)، محل امروزی بوستان سامان قرار داشته است. از طرف دیگر به گفته کارشناس میراث‌‌فرهنگی، عمر بنا مربوط به اواخر دوره قاجار/اوایل دوره پهلوی است نه اواسط قاجاریه.*

آیت‌الله مدرس در سال ۱۲۸۹ شمسی نماینده مجلس دوم مشروطه شد؛ سه بنای کنار هم خریداری کرده و آن‌ها را تبدیل به یک بنا می‌کند. مدرس در این خانه همایش‌های زیاد برگزار کرد که باعث شد چهره‌های مشهور و سرشناس تاریخی به این خانه رفت ‌و ‌آمد داشته باشند؛ از جمله این چهره‌های سرشناس می‌توان وثوق‌الدوله، مستوفی‌الممالک، مشیرالدوله، رضاخان و مصدق را نام برد. او تا سال ۱۳۰۷ که به خواف تبعید شد؛ در این خانه زندگی کرد. بعد از او پسرش تا سال ۱۳۲۵ ساکن این خانه بوده‌‌است. او در این سال خانه را به آقای کتابچی، مالک انتشارات اسلامیه می‌فروشد. حاج احمد کتابچی چندسالی در این خانه زندگی کرده و بعد از آن خانه را انبار کتاب می‌کند.*

کارشناسان میراث‌فرهنگی حدود سال ۱۳۸۴ به قصد خرید این خانه تاریخی، به اشتباه خانه نصیرالدوله در انتهای کوچه مدرس را خریداری می‌کنند.* در تاریخ چهاردهم مرداد سال ۹۵، همزمان با سالگرد مشروطه، این خانه را حاج کریم انصاری خریداری کرده و مرمت آن آغاز می‌شود. سرانجام خانه‌موزه مدرس در آذرماه سال ۱۳۹۴ به روی عموم بازگشایی شد.

شهید مدرس در جوانی
شهید مدرس در جوانی
شهید مدرس در منزل
شهید مدرس در منزل
مقبره شهید مدرس در کاشمر
مقبره شهید مدرس در کاشمر
آرامگاه شهید مدرس
آرامگاه شهید مدرس اکنون

مدرس کیست؟

آیت‌الله مدرس در روستای سرابه کچوی استان اصفهان در سال ۱۲۴۹ شمسی به دنیا آمد. او تا سن ۱۶ سالگی توسط پدربزرگش میرعبدالباقی تعلیم می‌دید. وی از علمای بزرگ و سرشناس آن زمان به‌حساب می‌آمد. شهید مدرس پس از درگذشت پدربزرگش حدود ۱۳ سال در اصفهان تحصیل کرد. او در پیشگاه استادانی ازجمله میرزا عبدالعلی مرندی و ملامحمد کاشانی آموزش دید. ایشان ۷ سال نیز در نجف به تحصیل مشغول بود و در نجف نیز اساتید برجسته‌ای او را تعلیم داده‌اند.

او پس از اتمام تحصیل در کنار آموزش فقه، وارد فعالیت سیاسی نیز شد و عضو انجمن مقدس ملی اصفهان شد. او چندین دوره نماینده مردم در مجلس بود. او در سال ۱۲۹۹ به علت مخالفت با رضاخان به قزوین تبعید شد که اندکی بعد آزاد شد. کشمکش و مخالفت او با رضاخان ادامه پیدا کرده و سرانجام در شانزدهم مهرماه سال ۱۳۰۷، رضاشاه او را به خراسان تبعید می‌کند. عوامل رضاشاه سرانجام آیت‌الله مدرس را در شب ۱۰ آذر سال ۱۳۱۶ ابتدا مسموم و سپس خفه‌کرده به قتل می‌رسانند.

سخن پایانی

بازدید از بناهای تاریخی هر مخاطبی را به‌وجد می‌آورد حالا اگر این بنا امکانات متنوعی نیز داشته باشد تصور کنید که چه بازدید جذابی خواهد بود. خانه‌موزه مدرس دارای جذابیت فراوانی است. معماری این بنا به گونه‌ای است که غرق تماشای آن می‌شوید. همچنین از دیدن بخش‌های مختلف آن که بسیار زیبا هستند غافل نشوید. اگر علاقمند باشید قادر خواهید بود عکس‌های جذابی از قسمت‌های مختلف آن ثبت کنید. به شما اطمینان خاطر می‌دهیم که این بنا به‌میزانی دیدنی است که حتما دوباره آن را برای بازدید انتخاب می‌کنید.

*مقاله ایسنا «قصدشان بازسازی خانه مدرس بود، اما …»

برچسب‌ها: احمد کتابچی، پهلوی اول، خانه‌موزه مدرس، کریم انصاری، مدرس، وزیرمختار فرانسه