میدان فردوسی

میدان فردوسی یکی از میادین قدیمی و مهم شهر تهران است. این میدان در یکی از مناطق پرتردد تهران در مرکز شهر قرار دارد. شاید بتوانیم میدان فردوسی را اقتصادی‌ترین میدان تهران توصیف کنیم؛ امروزه گستره این میدان پاتوق دلار فروش‌ها،صرافی‌ها، فروشگاه‌های چرم و کفش مردانه است. با این حال شاید اولین چیزی که پس از شنیدن نام میدان فردوسی به ذهنمان خطور می‌کند، نرخ ارز و قیمت سکه باشد. نبض زندگی اقتصادی ما از رگ‌هایی که از این میدان عبور می‌کنند تپش می‌گیرد. امروز می‌خواهیم سری به میدان فردوسی بزنیم تا بیشتر با آن آشنا شویم. با تهرانیکا همراه باشید.

میدان فردوسی کجاست؟

میدان فردوسی در مرز دو منطقه و سه محله قرار دارد؛ مرز منطقه ۶ با منطقه ۱۲، و مرز محله‌های ایرانشهر، ولیعصر و فردوسی. میدان فردوسی به معابر مهمی مانند فردوسی، سپهبد قرنی و انقلاب اسلامی متصل شده است.

دسترسی به میدان فردوسی

میدان فردوسی در محدوده طرح ترافیک قرار دارد. دسترسی به این میدان با وسایل حمل و نقل عمومی به راحتی امکان‌پذیر است. ایستگاه فردوسیِ خط ۴ مترو، در سه طرف میدان درب ورودی و خروجی دارد. همچنین در دوسوی شرقی و غربی میدان، ایستگاه‌های میدان فردوسیِ خط ۱ بی‌آرتی قرار دارد.

ساختمان بازار فرش عباسی در میدان فردوسی
ساختمان بازار فرش عباسی در میدان
مجسمه فردوسی در میدان فردوسی
مجسمه فردوسی

معرفی میدان فردوسی

میدان حدودا ۹۰ ساله فردوسی، یکی از میادین قدیمی شهر تهران است. امروزه نام میدان فردوسی با دلار فروش‌ها، صرافی‌ها پر تعداد، فروشگاه چرم و کفش مردانه به خاطر می‌آید. همچنین بازار فرش عباسی که از مراکز مهم فروش فرش در تهران است در ضلع شمال شرقی میدان فردوسی قرار دارد. سفارت‌های انگلستان و روسیه در نزدیکی میدان فردوسی قرار دارند. وجود این اماکن و خیابان‌هاف میدان فردوسی را به میدانی مهم در پایتخت تبدیل کرده‌اند.

یکی از جذابیت‌های میدان فردوسی، مجسمه حکیم طوس است که به زیبایی هر چه تمامتر شکوهی به میدان بخشیده است؛ این مجسمه هم مانند میدان فردوسی شاهد حوادث بسیاری بوده‌است.

ساختمان‌های مهم دیروز و امروز میدان فردوسی

از ۹۰ سال پیش تا امروز بسیاری از شرکت‌ها و ساختمان‌های مهم در میدان فردوسی تهران بنا شدند. شرکت ایران ایر، بانک تهران، هتل ریتز، بازار فرش عباسی، بانک ایران و انگلیس، موسسه عالی حسابداری از قدیمی‌ترین شرکت‌ها و موسسات معتبری هستند که روزگاری در میدان فردوسی ساختمان یا دفتری داشتند.

از ساختمان‌های تازه‌ساز میدان فردوسی به غیر فروشگاه‌های چرم، کفش مردانه و همچنین صرافی‌ها، می‌توانیم به ساختمان تجارت جهانی و شعبه مرکزی بانک شهر اشاره کنیم. وجود ساختمان‌های مهم نشان از اهمیت بسیار زیاد میدان فردوسی در شهر تهران دارد. در بخش بعدی مقاله به معرفی برخی از مهمترین ساختمان‌های میدان فردوسی می‌پردازیم:

هتل ریتز

ساختمان هتل ریتز از قدیمی‌ترین ساختمان‌های میدان فردوسی است که در ضلع شمال غربی میدان قرار دارد. این هتل در سال ۱۳۲۷ خورشیدی تاسیس شد و پس از هتل دربند از مدرن‌ترین هتل‌های پایتخت به شمار می‌رفت. هتل ریتز یکی از شعبه‌های هتل‌های زنجیره‌ای «سزار ریتز»، هتل‌دار مشهور سویسی است که بعد از جنگ جهانی دوم در تهران تاسیس شد. اکنون ساختمان هتل ریتز، نمایندگی حوله برق لامع است.

ساختمان ایران ایر

ایران ایر یا شرکت هواپیمایی ملی ایران (هما) از قدیمی‌ترین شرکت‌های هواپیمایی در خاورمیانه است که در روز ۵ اسفند ۱۳۴۰ تاسیس شد و در سال ۱۳۴۱ فعالیت خود را آغاز کرد. دفتر این شرکت در ضلع شمال شرقی میدان قرار داشت. هنوز هم این ساختمان به عنوان دفتر شرکت هواپیمایی ایران ایر به مراجعه کنندگان خدمات می‌دهد.

ساختمان ایران ایر میدان فردوسی
ساختمان ایران ایر و بانک ایران و انگلیس | ۴۶-۱۳۴۵ | هریسون فورمن
بازار فرش عباسی و ساختمان برق لامع در میدان فردوسی
بازار فرش عباسی و ساختمان برق لامع (هتل ریتز) در میدان

ساختمان بانک ایران و انگلیس

بانک ایران و انگلیس قدیمی‌ترین بانک‌ در ایران است که قدمت آن به دوره «ناصرالدین‌شاه» قاجار می‌رسد. این بانک برای نخستین بار اقدام به چاپ اسکناس در ایران کرد. پس از انقلاب اسلامی، با ادغام بانک ایران و انگلیس  و ۱۱ بانک دیگر، بانک تجارت بوجود آمد. یکی از شعبه‌های بانک ایران و انگلیس در ضلع شمالی شرقی میدان فردوسی قرار داشت.

بانک تهران

بانک تهران در سال ۱۳۳۲ آغاز به کار کرد. یکی از شعبات این بانک در ضلع شرقی میدان قرار داشت. پس از دولتی شدن بانک‌ها پس از انقلاب اسلامی بانک تهران همراه با برخی موسسات بانکی دیگر در هم ادغام شدند و به عنوان بانک ملت فعالیت‌های خود را ادامه دادند. وجود شعبات بانک‌های معتبر در میدان فردوسی نشان از اهمیت این میدان در حوزه‌ اقتصاد می‌دهد. به همین دلیل امروزه شاهد حضور بسیاری از صرافی‌ها در این منطقه تهران هستیم. 

بازار فرش عباسی

بازار فرش عباسی زیباترین ساختمانی است که در میدان فردوسی قرار دارد. قدمت این بازار به اواخر دوران پهلوی دوم بازمی‌گردد. بازار فرش عباسی از جمله‌ی مهمترین بازارهای فروش فرش در تهران و ایران است که در ضلع شمال شرقی میدان قرار دارد. مقاله بازار فرش عباسی

داروخانه رامین

ساختمان داروخانه رامین در ضلع جنوب شرقی میدان فردوسی از مدرن‌ترین ساختمان‌هایی است که در تهران قدیم احداث شدند. داروخانه رامین حدودا ۸۰ سال قدمت دارد. هنوز هم این ساختمان زیبا به داروخانه شبانه‌روزی رامین تعلق دارد.

از دیگر ساختمان‌های قدیمی میدان فردوسی می‌توان به ساختمان موسسه عالی حسابداری و همچنین ساختمان اجاره ماشین اتو لوکس واقع در ضلع شمال شرقی میدان اشاره کرد.

میدان فردوسی
مجسمه دوم میدان و هتل ریتز | ۵۰-۱۳۳۸ | ادوارد گوبلین | | ETH-Bibliothek Zurich
مجسمه فردوسی
مجسمه سوم میدان درحال ساخت

مجسمه‌ فردوسی

در میدان فردوسی تاکنون سه مجسمه نصب شده‌است. مجسمه اول از سال ۱۳۲۴ تا ۱۳۳۸؛ مجسمه دوم از سال ۱۳۳۸ تا ۱۳۵۰ و مجسمه کنونی از ۱۳۵۰ تا به امروز.

ساخت این مجسمه کنونی در اواخر دهه ۴۰ و از سوی انجمن آثار ملی به استاد ابوالحسن‌خان صدیقی پیشنهاد شد. استاد صدیقی در آن زمان در کشور ایتالیا به سر می‌برد. ساخت این مجسمه در سال ۱۳۴۸ به پایان رسید و سال ۱۳۴۹ به تهران رسید و فریدون صدیقی پسر استاد صدیقی بعد از یک سال در انبار بودن؛ مجسمه را در میدان نصب کرد؛ این مجسمه ساعت ۷ صبح دوشنبه ۵ مهر ۱۳۵۰ در مراسمی رسمی رونمایی شد.

مجسمه ۳ متری فردوسی در حالی که شاهنامه را در دست گرفته از سنگ مرمر کارارا ساخته شده‌است. این مجسمه بی‌نظیر به عنوان میراث شهر تهران، دارای شکوه و جلال بسیاری است. پایه مجسمه تخته سنگی است که حدودا ۵۹ تن وزن دارد. جالب است بدانید که این تخته سنگ عظیم از کوه الوند همدان جدا و به تهران آورده شد. در پایین مجسمه فردوسی، مجسمه کوچک دیگری قرار دارد که بر روی تخته سنگی نشسته است؛ به گفته فریدون صدیقی، این مجسمه کودکی زال را در کوه‌ قاف نشان می‌دهد. سال‌هاست که مجسمه فردوسی شاهد تماشای فراز و فرودهای پایتخت نشینان است. مقاله مجسمه‌های میدان فردوسی

تاریخچه میدان فردوسی

میدان فردوسی از قدیمی‌ترین میادین شهر تهران است. تاریخچه ساخت این میدان به سال ۱۳۱۳ بازمی‌گردد. در سال ۱۳۱۲ دروازه‌های قدیمی تهران خراب شده و خندق‌های کنار آن‌ها پر شده تبدیل به خیابان‌‌های تهران شد. خیابان انقلاب (شاهرضا) بر روی خندق شمالی شهر ساخته شد.

یک سال بعد از پر شدن خندق‌ها در سال ۱۳۱۳ کنفرانس یا جشن هزاره فردوسی که با هدف گرامی‌داشت هزارسالگی فردوسی در تهران و خراسان برگزار شد. دولت وقت ایران تصمیم گرفت تا خیابانی را به نام شاعر بلند آوازه ایرانی نامگذاری کند. شهرداری تهران خیابان قدیمی علاءالدوله را برای چنین منظوری در نظر گرفت. همزمان با توسعه و تعریض این خیابان، میدانی فردوسی را در انتهای ضلع شمالی خیابان در تقاطع خیابان تازه‌ساخت انقلاب، ساخت. همچنین خیابان علاءالدوله از مشهورترین خیابان‌های تهران در دوره قاجاریه، به خیابان فردوسی تغییر نام پیدا کرد.

این میدان تاریخی در طول حیات خود همواره به‌عنوان کانونی برای تجمعات سیاسی شناخته شده است. باتوجه به قدمت میدان فردوسی و اهمیت آن تاکنون رویدادهای تاریخی مختلفی در آن شکل گرفته است.

گاری‌ها در میدان فردوسی | سال ۱۳۲۰
میدان کوچک فردوسی در سال ۱۳۲۰ | دوربین رو به شرق | ساختمان داروخانه و ایران ایر
میدان فردوسی
میدان و مجسمه دوم فردوسی در سال ۱۳۳۹ | دوربین رو به شرق | ساختمان داروخانه و ایران ایر | کلارنس سورنسون

طرح میانجیگری آمریکا

در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ با تصویب قانون در مجلس سنا، صنعت نفت ایران ملی شد. پس از آن، حوادثی در ایران شکل گرفت که در تاریخ به «نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران» مشهور است. پس از تصویب این لایحه در مجلس ایران، بحرانی سیاسی جدی بین ایران و انگلیس شکل گرفت. با به اوج رسیدن بحران، آمریکا پیشنهاد داد تا برای حل مشکلات میان شرکت نفت انگلیس و ایران میانجیگری کند.

«آورل هریمن» مشاور رییس جمهور آمریکا چند ماه بعد از اعلام ملی شدن صنعت نفت ایران، در تاریخ ۲۳ تیرماه ۱۳۳۰ وارد تهران شد. او از طرف «هری ترومن» رییس جمهور آمریکا مامور شده بود تا نقش میانجی را بین دولت ایران و انگلیس ایفا کند. ورود هرومن همزمان با  تظاهرات گسترده ضدآمریکایی و ضد انگلیسی هواداران جبهه ملی و حزب توده در تهران شد. کانون این درگیری‌ها میدان فردوسی بود. جمعیت زیادی از هواداران مصدق به رهبری «خلیل ملکی» فاصله بین میدان فردوسی تا میدان بهارستان را طی کردند. تجمع هواداران مصدق باعث درگیری و ضد و خورد آنها با نیروهای پلیس شد. از این واقعه یه عنوان یکی از وقایع مهم نهضت ملی یاد می‌شود.

فردوسی کیست؟

حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی، شاعر حماسه‌سرای بزرگ ایرانی و سراینده شاهنامه، حماسه ملی ایرانیان است. فردوسی را بزرگ‌ترین شاعر پارسی‌گو نام داده‌اند. شاهنامه او از بزرگ‌ترین حماسه‌های بشر است که شهرت جهانی دارد. همچنین فردوسی را حکیم سخن و حکیم طوس نیز لقب داده‌اند.

اطلاعات زیادی درباره زندگی فردوسی در دست نیست. پژوهشگران شاهنامه او را دهقان‌زاده‌ای از روستای پاژ خراسان دانسته‌اند. او از سی سالگی به سرودن حماسه بزرگ خود، شاهنامه همت گمارد. شاهنامه بزرگترین سروده فردوسی و از بزرگ‌ترین آثار ادبی ما ایرانیان است. حکیم ابوالقاسم فردوسی شاهنامه را در ۳۸۴ ه‍.ق، سه سال پیش از آغاز فرمانروایی «محمود غزنوی» به‌پایان رساند. هر چند که حماسه او در آن زمان مورد توجه سلطان غزنوی قرار نگرفت. فردوسی حدودا سی سال بر روی اثر خود کار کرد. او در شاهنامه، فرهنگ ایران و ایرانی پیش از اسلام را با فرهنگ مردمان ایران پس از اسلام پیوند داده‌است.

هزاره فردوسی

هزاره فردوسی جشنی بود که به مناسبت هزارمین سال تولد فردوسی در سال  خورشیدی۱۳۱۳ برگزار شد. این جشن در شهرهای مختلفی مانند تهران و طوس باشکوه و تشریفات خاصی برگزار شد. به هزاره فردوسی، کنگره هزاره فردوسی نیز می‌گویند. می‌توان گفت نخستین اجتماع بزرگ علمی ایران مربوط به کنگره هزاره فردوسی است. در این جشن ایران‌شناسان داخلی و خارجی زیادی شرکت کرده‌اند تا در کنار هم نام فردوسی و شاهنامه او را گرامی بدارند.

سخن پایانی

در این مقاله به بررسی میدان فردوسی پرداختیم؛ مجسمه حکیم ابوالقاسم فردوسی در میان این میدان نصب شده است. مجسمه‌ای که سال‌هاست شاهد و ناظر زندگی روزمره ساکنان پایتخت است. اگر قصد مراجعه به این میدان را دارید ابتدا مسیرها و شرایط آب‌و‌هوایی را به‌طور‌کامل بررسی کنید. این میدان تاریخی به اماکن مختلفی دسترسی دارد. در صورتی که علاقه‌مند به بازدید از این میدان هستید می‌توانید این اماکن را در لیست گردش خود قرار دهید. به شما پیشنهاد می‌کنیم از دیدن این میدان زیبا و تاریخی غافل نشوید.

برچسب‌ها: ابوالحسن صدیقی، فردوسی، میدان فردوسی، هتل ریتز

دیدگاهتان را بنویسید