کنیسه عزرا یعقوب
بازدید با هماهنگی قبلی

تهران به دلیل رازهای فراوانی که در دل خود دارد شهر جالبی است؛ کوچه‌ و خیابان‌های آن پر از حرف ناگفته و کمتر شنیده شده است. می‌توانیم یک روز از خانه خارج شویم و قدم در دل محله‌هایی سرشار از داستان‌های جذاب و جالب بگذاریم که شاید در نگاه اول هیچکدامشان به چشممان نیایند. کوچه‌های باریک و عمیق که مملو از تاریخند و برخی از آنها غریب‌اند و به دست فراموشی سپرده شدند. در این مقاله به معرفی یکی از عمارت‌های مذهبی‌تاریخی محله عودلاجان می‌پردازیم؛ با تهرانیکا همراه باشید.

کنیسه عزرا یعقوب کجاست؟

کنیسه عزرا یعقوب در بهارستان، خیابان مصطفی خمینی نرسیده به چهارراه سیروس، کوچه زمردی، کوچه برادران برهمه، کوچه مرادی، کوچه حکیم، انتهای بن‌بست چهارم قرار دارد. این کنیسه در منطقه ۱۲ و داخل طرح ترافیک قرار دارد. مسیر دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب به دلیل قرار گرفتن در کوچه پس کوچه‌های محله عودلاجان چندان ساده نیست و بهتر است با خودروی شخصی به این مکان نروید.

دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب با مترو

دو ایستگاه ۱۵ خردادِ خط ۱ و ایستگاه مولویِ خط ۷، ۱۵ دقیقه پیاده‌روی با کنیسه فاصله دارند؛ همچنین ایستگاه بهارستانِ خط ۲، ۲۰ دقیقه با کنیسه فاصله دارد.

دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب با بی‌آرتی

ایستگاه بی‌آرتی چهارراه مولویِ خط دوی خاوران-آزادی، ۱۵ دقیقه پیاده‌روی با کنیسه عزرا یعقوب فاصله دارد.

دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب با اتوبوس

ایستگاه اتوبوس چهارراه سیروس نزدیک‌ترین ایستگاه اتوبوس به کنیسه عزرا یعقوب است؛ این ایستگاه ۵ دقیقه پیاده‌روی با کنیسه فاصله دارد؛ در این ایستگاه اتوبوس‌های خطِ ۳۱۲ میدان رسالت-میدان قیام، خطِ ۳۱۷ بهارستان-میدان شوش، خطِ ۳۵۱ هاشم آباد-ناصرخسرو و خطِ ۳۴۴ خاوران-ناصرخسر توقف دارند.

بازدید از کنیسه عزار یعقوب

بازدید عمومی از کنیسه عزرا یعقوب امکان پذیر نیست و شما تنها می‌توانید همراه با تورهای گردشگری و یا با داشتن مجوز‌های لازم از انجمن کلیمیان ایران از آن بازدید کنید.

کوچه کنیسه عزرا یعقوب
کوچه کنیسه عزرا یعقوب
درب ورودی کنیسه عزرا یعقوب
درب ورودی کنیسه عزرا یعقوب
سردر کنیسه عزرا یعقوب
سردر کنیسه
خانم سپورا همسر عزرا یعقوب
خانم سپورا سازنده کنیسه، همسر عزرا یعقوب

تاریخچه کنیسه عزرا یعقوب، نیایشگاهی به قدمت صد و سی سال

بدون هیچ تردیدی محله‌ی عودلاجان به دلیل قدمت و تاریخ‌اش یکی از دیدنی‌ترین محلات تهران است که کارشناسان عمرش را تا ۴۰۰ سال تخمین می‌زنند. عودلاجان نقش مهمی در گسترش شهر تهران از زمان شاه‌تهماسب صفوی دارد. در زمانی که ساختمان‌های بی قواره در دل شهر تهران سر به فلک می‌کشند؛ کوچه پس کوچه‌های عودلاجان مملو از تاریخ و شگفتی است. شاید بد نباشد گاهی قدمی در کوچه‌های خاطره‌انگیز تهران بزنیم تا با تاریخ و فرهنگ مردمان قدیم شهر تهران بیشتر آشنا شویم. شاید در دل یکی از کوچه‌های آن به مکانی مواجه شویم که باشکوه، فاخر و اصیل است.

کنیسه‌ عزرا یعقوب یکی از این شگفتی‌ها در محله‌ی عودلاجان است. نیایشگاهی با قدمت ۱۳۰ سال در یکی از کوچه‌های باریک که ساخت آن به اواخر دوران ناصرالدین‌شاه بازمی‌گردد. در زمان قاجاریه کلیمیان در بخشی از محله‌ی تاریخی عودلاجان سکونت داشتند که به آن سرچال می‌گویند.

عزرا یعقوب یکی از کلیمیان متمول ساکن این محله بود که پیش از مرگ در سنین جوانی وصیت کرد تا با مال و اموال‌اش کنیسه‌ای برای نیازیش کلیمیان آن منطقه بسازند. او یکی از تجار مشهور تهران بود که برای نخستین بار با شهری در اروپا (منچستر) روابط تجاری و بازرگانی برقرار کرد و به ثروت زیادی رسید. همسرش «سپورا» به وصیت او عمل و در سال ۱۲۷۳ خورشیدی کنیسه‌ای به نام همسر متوفی خود تاسیس می‌کند که از همان زمان یکی از مراکز مهم کلیمیان در تهران می‌شود.

گفتنی است که نخستین محل نیایش کلیمیان در محله‌ی عودلاجان کنیسه «حاجی برخوردار» یا «کنیسه بزرگ» بود که قدمتش به زمان فتحعلی‌شاه می‌رسید؛ اما امروز اثری از آن برجا نمانده است. کنیسه عزرا یعقوب دومین کنیسه این محله و قدیمی‌ترین کنیسه شهر تهران است. سپورا، همسر عزرا یعقوب بر طبق وصیت بخش زیادی از اموال همسرش را صرف امور خیریه کرد که از آن جمله یکی آب انباری بود که آب کلیمیان ساکن در محله‌ی عودلاجان را تامین می‌کرد و دیگری هزینه ساخت بیمارستانی در اورشلیم بود.

حوض کنیسه عزرا یعقوب
حوض کنیسه و ساختمان مسکونی
حیاط کنیسه عزرا یعقوب
حیاط کنیسه و ساختمان مسکونی
ساختمان کنیسه عزرا یعقوب
ساختمان کنیسه
نمای حیاط کنیسه عزرا یعقوب از داخل پنجره
نمای حیاط کنیسه

ویژگی‌های کنیسه‌ عزرا یعقوب

کنیسه عزرا یعقوب در کوچه‌ای باریک قرار دارد و دسترسی به آن تا حدودی مشکل است. در انتهای کوچه درب آهنی کرم رنگ کنیسه را که با ستاره‌های هشت‌پر منقوش شده می‎بینید که بالای آن بر روی تابلویی سیاه رنگ نوشته شده: «انجمن کلیمیان تهران، کنیسه عزرا یعقوب» که نشان می‌دهد آدرس را درست آمده‌اید. ورود به کنیسه به دلیل اینکه بازدید عمومی ندارد؛ چندان کار آسانی نیست. از ظاهر بنا مشخص است که عمری طولانی دارد و از حوادث روزگار ایمن مانده و از لحاظ معماری اثری قابل توجه است.

کنیسه حیاطی نسبتا بزرگ دارد که حوض آبی رنگی خالی در میان آن به چشم می‌خورد؛ درختی کهنسالی سر بر روی حوض خم کرده و چند درخت جوان‌تر حیاط را آراسته‌اند. حیاط پوشیده از موزاییک خاکستری رنگ است. علارغم اینکه کنیسه بارها مرمت و بازسازی شده اما ساختمان‌هایش هنوز بوی کهنگی می‌دهند.

 دو کنیسه جدا از هم در حیاط قرار دارند که در مقابل هم با ارتفاع یک متر از سطح زمین ساخته شدند. کنیسه بزرگتر با چندین اتاق در ضلع جنوبی حیاط  واقع شده که حدودا ۲۰۰ نفر گنجایش دارد و امروز فضای آن مسکونی است. این بخش از کنیسه‌ به دلیل کوچ یهودیان در دهه ۴۰ خورشیدی به مناطق شمالی شهر تهران و کوچ بسیاری از آنان به خارج از ایران در دهه ۵۰ و ۶۰ تعطیل شده؛ سقفی بلند دارد با پنجره‌های بزرگ آبی رنگی که مشبک هستند.

کنیسه عزرا یعقوب
کنیسه عزرا یعقوب
کنیسه عزرا یعقوب
درب های جایگاه تورای کنیسه عزرا یعقوب
درب‌های جایگاه تورا

در فاصله‌ی میان سال‌های ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۶ خورشیدی، جمعیت کثیری از مهاجران یهودی ازبکی را که از سمرقند و بخارا به تهران کوچ کرده بودند در کنیسه عزرا یعقوب پناه دادند تا در فرصتی مناسب آنها را به ارض موعود ببرند. همچنین در زمان جنگ جهانی دوم، چندین خانواده‌های مهاجر لهستانی را که از دست ارتش نازی فرار کرده بودند در کنیسه عزرا یعقوب اسکان دادند که از حوادث مهم تاریخی در این کنیسه است.

اتاق‌های کنیسه بزرگتر در سال‌های گذشته محلی برای مصاپزی بود که امروز دیگر اثری از آن نمانده. کنیسه کوچک در ضلع شمالی حیاط برای خانواده‌های کلیمی (حدودا ۱۰ خانواده) ساکن در عودلاجان هنوز هم محل نیایش است؛ با فضایی صمیمی، ساده و بی‌آلایش که در آن جایگاه تورا و شمع منورا به چشم می‌خوردند. اشیا رنگارنگ در این بخش کنیسه جالب توجه هستند. پنجره‎‌های بلند کرم رنگ با قاب‌های نیم‌دایره رو به حیاط باز می‌شوند. رویروی پنجره‌ها چندین طاقچه‌ی کچی قرار دارد که چندین قاب عکس تاریخ کلیمیان در منطقه عودلاجان را به تصویر کشیده است.

کنیسه عزرا یعقوب قدیمی‌ترین کنیسه شهر تهران است که غریب و تنها مانده. بعد از کوچ بزرگ کلیمیان به خارج از ایران این مکان کمتر کسی را به دورن خود دیده است.

کنیسه عزرا یعقوب
کنیسه عزرا یعقوب
کنیسه عزرا یعقوب
کنیسه عزرا یعقوب

کنیسه به چه معنایی است؟

کَنیسه یا کنشت به محل نیایش و اجتماعات یهودیان گفته می‌شود. بر طبق «هلاخا» ( مجموعه قوانین شریعت دین یهود) عبادت و نیایش یهودیان می‌تواند در مکانی که ده یهودی در آن باشند انجام شود. به چنین مکانی کنیسه گفته می‌شود.

سخن آخر

بازدید از اماکن مقدس آدابی ویژه دارد و مهمترین این آداب‌ها احترام به باورها و عقاید آنهاست. بهتر است برای بازدید از کنیسه عزرا یعقوب حتما به انجمن کلیمیان مراجعه و کسب اجازه کنید و بدون هماهنگی به کنیسه مراجعه نکنید.

برچسب‌ها: انجمن کلیمیان ایران، حاجی برخوردار، سپورا، شاه‌تهماسب صفوی، عزرا یعقوب، عودلاجان، فتحعلی‌شاه، کنیسه عزرا یعقوب، موزه ملی کلیمیان، ناصرالدین‌شاه

دیدگاهتان را بنویسید